İşlemsel Baş Etme Modeli
Lazarus, R. S. & Folkman, S. · 1984
Diğer adları: Lazarus & Folkman Coping
İşlemsel model, başa çıkmayı, bir kişinin talep edici olarak değerlendirdiği veya kaynaklarını aşan durumları yönetmek için gösterdiği değişen bilişsel ve davranışsal çabalar olarak tanımlar. Süreci iki değerlendirme yönlendirir: birincil değerlendirme durumun tehdit edici olup olmadığını sorar, ikincil değerlendirme ise bu konuda ne yapılabileceğini sorar. Başa çıkma çabaları geniş anlamda, duruma yönelik probleme odaklı stratejiler ve sıkıntıya yönelik duyguya odaklı stratejiler olarak ikiye ayrılır. Modelin temel savı, hiçbir ailenin doğası gereği daha iyi olmadığıdır; önemli olan uyumdur: probleme odaklı başa çıkma kontrol edilebilir durumlara, duyguya odaklı başa çıkma ise kontrol edilemeyen durumlara uygundur.
Baş etmeyi, yorucu olarak veya kişisel kaynakları aşan olarak değerlendirilen taleplerin yönetilmesine yönelik bilişsel ve davranışsal çabalar olarak tanımlayan model. Probleme odaklı (durumu değiştirme) ve duyguya odaklı (duygusal tepkiyi yönetme) stratejileri ayırt eder; hiçbir strateji evrensel olarak uyumlu değildir.
- Kaynak:
- Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer.
Bu teoriye dayanan geçerliği kanıtlanmış bir test yap
Bir yapı hakkında okumak, onun ne olduğunu söyler. Geçerliği kanıtlanmış bir ölçme aracı ise bu konuda nerede durduğunu söyler. Ücretsizdir, sonuçlar dakikalar içinde.
Bir bakışta kanıtlar
- Ampirik destek
- Güçlü kanıt
- Tekrarlanabilirlik
- İyi düzeyde tekrarlanmış
- Kültürler arası
- Büyük ölçüde evrensel
- Meta-analizler
- 17 dizine eklendi
Bu değerlendirmeler, teoriye dayalı herhangi bir testin kalitesini değil, teori hakkında yayımlanmış literatürü özetler. Bunlar aşağıda listelenen kaynaklara dayanan editoryal değerlendirmelerdir ve kanıtlar biriktikçe değişirler.
Tarihsel Bağlam
Lazarus, 1960'lardan itibaren değerlendirme çerçevesini hem uyaran temelli yaşam olayları geleneğine hem de baş etmeyi sabit bir savunma stili olarak gören psikanalitik görüşe karşı geliştirdi. 1984 tarihli Stress, Appraisal, and Coping kitabı işlemsel açıklamayı sağlamlaştırdı ve baş etmeyi bir bölüm içinde ve bölümler arasında değişen bir süreç olarak kurdu. Ways of Coping Anketi bunu işlemselleştirdi ve Carver, Scheier ile Weintraub'ın 1989 tarihli COPE envanteri ile daha sonraki Brief-COPE versiyonu, taksonomiyi bugün en çok kullanılan biçim olan daha özgül stratejilere göre inceltti.
Yapılar
Kendini Dikkatini Dağıtma
Bir stres kaynağından zihni uzaklaştırmak için başka etkinliklere, işe, eğlenceye, hayal kurmaya yönelmek (Carver, 1997). Başa çıkmanın transaksiyonel modelinde (Lazarus ve Folkman, 1984) bu, durumu değil duygusal tepkiyi yönetir; talebi değiştirmeden rahatlama sağlar.
Aktif Başa Çıkma
Bir stres kaynağını ortadan kaldırmak veya azaltmak için somut adımlar atma; durum hakkında bir şeyler yapmaya çaba odaklama (Carver, 1997). İşlemsel modelde (Lazarus & Folkman, 1984) probleme odaklı bir stratejidir; uyum araştırmalarında daha düşük sıkıntıyla ilişkilidir (Carver, 1997).
İnkar
Stres kaynağının gerçek olduğuna inanmayı reddetme ya da sanki hiç olmamış gibi davranma (Carver, 1997). Uyum araştırmalarında daha yüksek sıkıntıyla ilişkili, kaçınma odaklı bir stratejidir (Carver, 1997).
Madde Kullanımı
Kendini daha iyi hissetmek ya da durumu atlatmak için alkol veya başka maddeler kullanmak (Carver, 1997). Duygu odaklı bir kaçınma stratejisidir; buna yoğun şekilde başvurmak, dikkat gerektiren bir başa çıkma örüntüsü olarak en sık işaretlenen davranıştır.
Duygusal Destek
Diğer insanlardan rahatlık, anlayış ve manevi destek arama (Carver, 1997). Sorunun kendisine yardım aramaktan farklı olarak, kişinin sosyal ağını duygu odaklı kullanmasıdır.
Araçsal Destek
Ne yapılacağı konusunda diğer insanlardan tavsiye, bilgi veya pratik yardım arama (Carver, 1997). Duygusal desteğin sorun odaklı karşılığıdır: ağ, durumu daha iyi hissetmek için değil, duruma müdahale etmek için kullanılır.
Davranışsal Kopma
Stres kaynağıyla baş etme girişiminden vazgeçme ya da bunun engellediği hedefleri terk etme (Carver, 1997). Uyum araştırmalarında daha yüksek sıkıntıyla ilişkilidir (Carver, 1997).
Boşalım (Venting)
Olumsuz duyguları ifade etmek ve sıkıntıyı hafifletmek için duyguları dışa vurmak (Carver, 1997). Duygu odaklı bir stratejidir: baskıyı, onu üreten talebi bizzat ele almadan serbest bırakabilir.
Olumlu Yeniden Çerçeveleme
Durumu daha olumlu bir ışıkta yeniden yorumlama, olan bitende iyi bir şey arama (Carver, 1997). Uyum araştırmalarında daha düşük sıkıntıyla ilişkilendirilen, anlamı değiştiren bir strateji (Carver, 1997).
Planlama
Harekete geçmeden önce stres kaynağıyla nasıl yüzleşileceğini düşünme ve bir strateji geliştirme (Carver, 1997). Sorun odaklı bir strateji ve aktif başa çıkmanın yakın yoldaşı: biri eylemi hazırlar, diğeri onu gerçekleştirir.
Mizah
Durum hakkında şaka yapmak veya onu hafife alarak ağırlığını azaltmak (Carver, 1997). Stres kaynağının kendisini değil, ona karşı duruşu değiştiren, duyguya odaklı bir stratejidir.
Kabullenme
Durumun gerçekliğini kabul etmek ve onunla yaşamayı öğrenmek (Carver, 1997). İşlemsel modelde stratejiler, evrensel olarak iyi veya kötü olarak değil, duruma uygunluklarına göre değerlendirilir (Lazarus ve Folkman, 1984) ve kabullenme, değiştirilemeyecek olana yönelik stratejidir.
Din/Maneviyat
Teselli ve rehberlik arayışıyla dinî ya da manevi inançlara ve uygulamalara yönelmek (Carver, 1997). Hem duygusal destek hem de durum için bir anlam kaynağı olarak işlev görebilir.
Kendini Suçlama
Olanlar için kendini eleştirme ve suçlama (Carver, 1997). Uyum araştırmalarında daha yüksek sıkıntıyla ilişkilidir (Carver, 1997) ve bu, onu bir harekete geçme adımı olarak sorumluluk almaktan ayırır.
Araçlar
- NOESIS Başa Çıkma Stratejileri ÖlçeğiNOESIS2026
Bu teoriye dayalı testler
Pratik Uygulamalar
Model, hem değerlendirmeyi hem de davranışı hedef alan stres yönetimi eğitiminin ve bilişsel davranışçı müdahalelerin temelini oluşturur. Kronik hastalık ve bakım verme araştırmalarında, gerçekten kontrol edilemez durumlarda problem çözmeyi teşvik etmenin neden ters tepebileceğini açıklar. İş sağlığında, işi değiştiren müdahaleler ile çalışanı değiştiren müdahaleler arasındaki ayrımı bilgilendirir. Öz bilgi açısından yararlı çıktı, tek bir baş etme etkililiği puanı değil, kontrol edilebilirlikle eşleştirilmiş bir strateji profilidir.
Nasıl Ölçülür
Belirli bir durum veya dönemde kullanımı derecelendirilen özel stratejileri listeleyen öz bildirim envanterleriyle (Brief-COPE ve sonraki versiyonları) ölçülür; tek bir başa çıkma kalitesi puanı olarak değil, bir strateji profili olarak raporlanır.
Eleştiriler ve Sınırlılıklar
Probleme odaklı ile duyguya odaklı ikili ayrımı çok kabadır; duyguya odaklı kategori, yeniden değerlendirme gibi uyumlu stratejileri inkar ve madde kullanımı gibi uyumsuz olanlarla bir arada gruplandırır, bu yüzden daha ince taksonomiler onun yerini almıştır. Geriye dönük baş etme anketleri insanlardan ne yaptıklarını hatırlamalarını ister ve bu tür hatırlama yeniden yapılandırıcı ve ruh haliyle uyumludur. Baş etme tanım gereği duruma bağlı olduğundan, özellik tarzı baş etme envanterleri türedikleri kuramla uyumsuz bir konumda durur. Literatür ayrıca büyük ölçüde korelasyoneldir, bu yüzden baş etmenin sonuçlara neden olup olmadığı ya da onları yansıtıp yansıtmadığı çoğu zaman çözümsüz kalır.
Önemli Yayınlar
- Lazarus, R. S. & Folkman, S.. (1984). Stress, Appraisal, and Coping.
- Carver, C. S., Scheier, M. F. & Weintraub, J. K.. (1989). Assessing coping strategies: A theoretically based approach. 10.1037/0022-3514.56.2.267
- Carver, C. S.. (1997). You want to measure coping but your protocol's too long: Consider the Brief COPE. 10.1207/s15327558ijbm0401_6