Συναλλακτικό Μοντέλο Αντιμετώπισης
Lazarus, R. S. & Folkman, S. · 1984
Γνωστό και ως: Lazarus & Folkman Coping
Το συναλλακτικό μοντέλο ορίζει την αντιμετώπιση ως τις μεταβαλλόμενες γνωστικές και συμπεριφορικές προσπάθειες ενός ατόμου να διαχειριστεί απαιτήσεις που εκτιμώνται ως επιβαρυντικές ή ως υπερβαίνουσες τους πόρους του. Δύο εκτιμήσεις καθοδηγούν τη διαδικασία: η πρωτογενής εκτίμηση ρωτά αν η κατάσταση είναι απειλητική και η δευτερογενής εκτίμηση ρωτά τι μπορεί να γίνει γι' αυτήν. Οι προσπάθειες αντιμετώπισης διακρίνονται σε στρατηγικές επικεντρωμένες στο πρόβλημα, που στοχεύουν την κατάσταση, και σε στρατηγικές επικεντρωμένες στο συναίσθημα, που στοχεύουν τη δυσφορία. Η βασική θέση του μοντέλου είναι ότι καμία από τις δύο οικογένειες δεν είναι εγγενώς καλύτερη: μετράει η προσαρμογή, με την αντιμετώπιση επικεντρωμένη στο πρόβλημα να ταιριάζει σε ελέγξιμες καταστάσεις και την αντιμετώπιση επικεντρωμένη στο συναίσθημα σε μη ελέγξιμες.
Μοντέλο που ορίζει την αντιμετώπιση ως γνωστικές και συμπεριφορικές προσπάθειες διαχείρισης απαιτήσεων που εκτιμώνται ως επιβαρυντικές ή ως υπερβαίνουσες τους προσωπικούς πόρους. Διακρίνει στρατηγικές επικεντρωμένες στο πρόβλημα (αλλαγή της κατάστασης) και στο συναίσθημα (διαχείριση της συναισθηματικής αντίδρασης), χωρίς καμία στρατηγική να είναι καθολικά προσαρμοστική.
- Πηγή:
- Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer.
Κάντε ένα έγκυρο τεστ βασισμένο σε αυτή τη θεωρία
Η ανάγνωση για ένα κατασκεύασμα σάς λέει τι είναι. Ένα επικυρωμένο εργαλείο σάς δείχνει πού βρίσκεστε εσείς σε αυτό. Δωρεάν συμπλήρωση, αποτελέσματα σε λίγα λεπτά.
Τα τεκμήρια με μια ματιά
- Εμπειρική υποστήριξη
- Ισχυρά τεκμήρια
- Αναπαραγωγή
- Με πολλές επιβεβαιώσεις
- Διαπολιτισμικό
- Κατά βάση καθολικό
- Μετα-αναλύσεις
- 17 ευρετηριασμένα
Αυτές οι αξιολογήσεις συνοψίζουν τη δημοσιευμένη βιβλιογραφία για τη θεωρία και όχι την ποιότητα ενός μεμονωμένου τεστ που βασίζεται σε αυτήν. Πρόκειται για συντακτικές κρίσεις βασισμένες στις πηγές που παρατίθενται παρακάτω και μεταβάλλονται καθώς συσσωρεύονται τα τεκμήρια.
Ιστορικό πλαίσιο
Ο Lazarus ανέπτυξε το πλαίσιο της αξιολόγησης (appraisal) από τη δεκαετία του 1960 και μετά, απέναντι τόσο στην παράδοση των γεγονότων ζωής που βασιζόταν στο ερέθισμα όσο και στην ψυχαναλυτική αντίληψη της αντιμετώπισης ως σταθερού αμυντικού στυλ. Το βιβλίο του 1984 Stress, Appraisal, and Coping ενοποίησε τη συναλλακτική προσέγγιση και καθιέρωσε την αντιμετώπιση ως διαδικασία που μεταβάλλεται εντός και μεταξύ επεισοδίων. Το Ways of Coping Questionnaire την επιχειρησιακοποίησε, και το εργαλείο COPE των Carver, Scheier και Weintraub (1989) καθώς και το μεταγενέστερο Brief-COPE εξέλιξαν την ταξινομία σε πιο συγκεκριμένες στρατηγικές, που είναι η μορφή που χρησιμοποιείται περισσότερο σήμερα.
Κατασκευάσματα
Αυτοαπόσπαση προσοχής
Η στροφή σε άλλες δραστηριότητες, όπως εργασία, ψυχαγωγία ή ονειροπόληση, ώστε να απομακρυνθεί το μυαλό από έναν στρεσογόνο παράγοντα (Carver, 1997). Στο συναλλακτικό μοντέλο αντιμετώπισης (Lazarus & Folkman, 1984) διαχειρίζεται τη συναισθηματική αντίδραση και όχι την κατάσταση, προσφέροντας ανακούφιση χωρίς να αλλάζει την απαίτηση.
Ενεργός τρόπος αντιμετώπισης
Λήψη συγκεκριμένων μέτρων για την άρση ή τη μείωση ενός στρεσογόνου παράγοντα, με συγκέντρωση της προσπάθειας στο να γίνει κάτι για την κατάσταση (Carver, 1997). Στρατηγική εστιασμένη στο πρόβλημα στο συναλλακτικό μοντέλο (Lazarus & Folkman, 1984)· σχετίζεται με χαμηλότερη δυσφορία στην έρευνα της προσαρμογής (Carver, 1997).
Άρνηση
Άρνηση να πιστέψει κανείς ότι ο στρεσογόνος παράγοντας είναι πραγματικός ή συμπεριφορά σαν να μην έχει συμβεί (Carver, 1997). Στρατηγική προσανατολισμένη στην αποφυγή, που σχετίζεται με υψηλότερη δυσφορία στην έρευνα της προσαρμογής (Carver, 1997).
Χρήση ουσιών
Η χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών για να νιώσει κανείς καλύτερα ή για να ξεπεράσει την κατάσταση (Carver, 1997). Στρατηγική αποφυγής εστιασμένη στο συναίσθημα· η έντονη εξάρτηση από αυτήν είναι το μοτίβο αντιμετώπισης που επισημαίνεται συχνότερα ως άξιο προσοχής.
Συναισθηματική στήριξη
Αναζήτηση παρηγοριάς, κατανόησης και ηθικής υποστήριξης από άλλους (Carver, 1997). Συναισθηματική χρήση του κοινωνικού δικτύου, διακριτή από την ενόργανη υποστήριξη, η οποία αναζητά βοήθεια για το ίδιο το πρόβλημα.
Πρακτική υποστήριξη
Αναζήτηση συμβουλής, πληροφοριών ή πρακτικής βοήθειας από άλλους για το τι να γίνει (Carver, 1997). Το αντίστοιχο της συναισθηματικής υποστήριξης εστιασμένο στο πρόβλημα: το δίκτυο χρησιμοποιείται για να δράσει κανείς στην κατάσταση και όχι για να νιώσει καλύτερα γι' αυτήν.
Συμπεριφορική απόσυρση
Εγκατάλειψη της προσπάθειας αντιμετώπισης του στρεσογόνου παράγοντα ή των στόχων με τους οποίους αυτός παρεμβαίνει (Carver, 1997). Συνδέεται με υψηλότερη δυσφορία στην έρευνα για την προσαρμογή (Carver, 1997).
Εκτόνωση
Έκφραση αρνητικών συναισθημάτων και εκτόνωση των συναισθημάτων για ανακούφιση από τη δυσφορία (Carver, 1997). Στρατηγική εστιασμένη στο συναίσθημα: μπορεί να απελευθερώσει πίεση χωρίς από μόνη της να αντιμετωπίζει την απαίτηση που την προκάλεσε.
Θετική επανερμηνεία
Επανερμηνεία της κατάστασης με πιο θετικό πρίσμα, αναζητώντας κάτι καλό σε όσα συμβαίνουν (Carver, 1997). Στρατηγική αλλαγής νοήματος, που σχετίζεται με χαμηλότερη δυσφορία στην έρευνα της προσαρμογής (Carver, 1997).
Σχεδιασμός
Η σκέψη για το πώς θα αντιμετωπιστεί ο στρεσογόνος παράγοντας και ο σχεδιασμός στρατηγικής πριν από τη δράση (Carver, 1997). Στρατηγική εστιασμένη στο πρόβλημα και στενός σύντροφος της ενεργητικής αντιμετώπισης: η μία προετοιμάζει τη δράση, η άλλη την εκτελεί.
Χιούμορ
Αστεία για την κατάσταση ή αντιμετώπισή της με ελαφρότητα ώστε να μειωθεί το βάρος της (Carver, 1997). Στρατηγική εστιασμένη στο συναίσθημα, που αλλάζει τη στάση απέναντι στον στρεσογόνο παράγοντα και όχι τον ίδιο τον παράγοντα.
Αποδοχή
Αποδοχή της πραγματικότητας της κατάστασης και εκμάθηση του πώς να ζει κανείς με αυτήν (Carver, 1997). Στο πλαίσιο του συναλλακτικού μοντέλου, οι στρατηγικές αξιολογούνται με βάση την προσαρμογή τους στην κατάσταση και όχι ως καθολικά καλές ή κακές (Lazarus & Folkman, 1984), και η αποδοχή είναι η στρατηγική που απευθύνεται σε όσα δεν μπορούν να αλλάξουν.
Θρησκεία/Πνευματικότητα
Η στροφή σε θρησκευτικές ή πνευματικές πεποιθήσεις και πρακτικές αναζητώντας παρηγοριά και καθοδήγηση (Carver, 1997). Μπορεί να λειτουργήσει τόσο ως συναισθηματική υποστήριξη όσο και ως πηγή νοήματος για την κατάσταση.
Αυτομεμψία
Το να επικρίνει και να κατηγορεί κανείς τον εαυτό του για ό,τι συνέβη (Carver, 1997). Συνδέεται με υψηλότερη δυσφορία στην έρευνα για την προσαρμογή (Carver, 1997), κάτι που τη διακρίνει από την ανάληψη ευθύνης ως βήμα προς τη δράση.
Εργαλεία
- Κλίμακα Στρατηγικών Αντιμετώπισης NOESISNOESIS2026
Τεστ βασισμένα σε αυτή τη θεωρία
Πρακτικές εφαρμογές
Το μοντέλο στηρίζει την εκπαίδευση διαχείρισης του στρες και τις γνωσιακο-συμπεριφορικές παρεμβάσεις, που στοχεύουν και στην εκτίμηση και στη συμπεριφορά. Στην έρευνα για τις χρόνιες παθήσεις και τη φροντίδα εξηγεί γιατί η ενθάρρυνση της επίλυσης προβλημάτων μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα σε καταστάσεις που είναι πραγματικά ανεξέλεγκτες. Στην επαγγελματική υγεία τροφοδοτεί τη διάκριση μεταξύ παρεμβάσεων που αλλάζουν την εργασία και παρεμβάσεων που αλλάζουν τον εργαζόμενο. Για την αυτογνωσία, το χρήσιμο αποτέλεσμα είναι ένα προφίλ στρατηγικών αντιπαραβαλλόμενο με τον βαθμό ελέγχου, και όχι μία ενιαία βαθμολογία αποτελεσματικότητας αντιμετώπισης.
Πώς μετριέται
Μετράται με εργαλεία αυτοαναφοράς (Brief-COPE και διάδοχά του) που απαριθμούν συγκεκριμένες στρατηγικές, οι οποίες βαθμολογούνται ως προς τη χρήση τους σε μια καθορισμένη κατάσταση ή περίοδο. Παρουσιάζεται ως προφίλ στρατηγικών και ποτέ ως ενιαία βαθμολογία ποιότητας αντιμετώπισης.
Κριτική και περιορισμοί
Η διχοτομία επικεντρωμένης στο πρόβλημα έναντι επικεντρωμένης στο συναίσθημα αντιμετώπισης είναι υπερβολικά αδρή: η επικέντρωση στο συναίσθημα συγκεντρώνει προσαρμοστικές στρατηγικές όπως η επανεκτίμηση μαζί με δυσπροσαρμοστικές όπως η άρνηση και η χρήση ουσιών, γι' αυτό και λεπτομερέστερες ταξινομίες την αντικατέστησαν. Τα αναδρομικά ερωτηματολόγια αντιμετώπισης ζητούν από τους ανθρώπους να ανακαλέσουν τι έκαναν, και μια τέτοια ανάκληση είναι ανακατασκευαστική και σύμφωνη με τη διάθεση. Επειδή η αντιμετώπιση είναι εξ ορισμού καταστασιακή, τα καταλόγια αντιμετώπισης τύπου γνωρίσματος δυσκολεύονται να συμβαδίσουν με τη θεωρία από την οποία προέρχονται. Η βιβλιογραφία είναι επίσης σε μεγάλο βαθμό συσχετιστική, οπότε το αν η αντιμετώπιση προκαλεί τα αποτελέσματα ή τα αντανακλά συχνά παραμένει άλυτο.
Βασικές δημοσιεύσεις
- Lazarus, R. S. & Folkman, S.. (1984). Stress, Appraisal, and Coping.
- Carver, C. S., Scheier, M. F. & Weintraub, J. K.. (1989). Assessing coping strategies: A theoretically based approach. 10.1037/0022-3514.56.2.267
- Carver, C. S.. (1997). You want to measure coping but your protocol's too long: Consider the Brief COPE. 10.1207/s15327558ijbm0401_6