Μοντέλο πέντε πτυχών της ενσυνειδητότητας
Baer, R. A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J. & Toney, L. · 2006
Γνωστό και ως: FFMQ Model
Το μοντέλο πέντε πτυχών ορίζει την ενσυνειδητότητα ως πολυσυνιστώσα διάθεση και όχι ως μία μοναδική ποιότητα: παρατήρηση (αντίληψη της εσωτερικής και εξωτερικής εμπειρίας), περιγραφή (απόδοση της εμπειρίας με λέξεις), δράση με επίγνωση (προσοχή στην τρέχουσα δραστηριότητα αντί για αυτόματη δράση), μη κριτική στάση απέναντι στην εσωτερική εμπειρία και μη αντιδραστικότητα στην εσωτερική εμπειρία. Οι πέντε πτυχές προέκυψαν εμπειρικά από παραγοντική ανάλυση όλων των ερωτηματολογίων ενσυνειδητότητας που κυκλοφορούσαν τότε, και αυτό είναι το κύριο έρεισμα κύρους του μοντέλου: αποτελεί σύνθεση της μετρητικής βιβλιογραφίας και όχι έναν ακόμη ανταγωνιστικό ορισμό.
Μοντέλο που ορίζει την ενσυνειδητότητα ως πολυπτυχικό κατασκεύασμα με τις εξής συνιστώσες: παρατήρηση (αντίληψη εσωτερικών και εξωτερικών ερεθισμάτων), περιγραφή (απόδοση των εμπειριών με λέξεις), δράση με επίγνωση (προσοχή στη δραστηριότητα της στιγμής), μη κριτική στάση (αποδοχή των εμπειριών χωρίς αξιολόγηση) και μη αντιδραστικότητα (επιτρέπεται στις σκέψεις και στα συναισθήματα να έρχονται και να φεύγουν χωρίς αντίδραση).
- Πηγή:
- Baer, R. A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J., & Toney, L. (2006). Using self-report assessment methods to explore facets of mindfulness. Assessment, 13(1), 27-45.
Κάντε ένα έγκυρο τεστ βασισμένο σε αυτή τη θεωρία
Η ανάγνωση για ένα κατασκεύασμα σάς λέει τι είναι. Ένα επικυρωμένο εργαλείο σάς δείχνει πού βρίσκεστε εσείς σε αυτό. Δωρεάν συμπλήρωση, αποτελέσματα σε λίγα λεπτά.
Τα τεκμήρια με μια ματιά
- Εμπειρική υποστήριξη
- Μέτρια τεκμήρια
- Αναπαραγωγή
- Με πολλές επιβεβαιώσεις
- Διαπολιτισμικό
- Κατά βάση καθολικό
- Μετα-αναλύσεις
- 13 ευρετηριασμένα
Αυτές οι αξιολογήσεις συνοψίζουν τη δημοσιευμένη βιβλιογραφία για τη θεωρία και όχι την ποιότητα ενός μεμονωμένου τεστ που βασίζεται σε αυτήν. Πρόκειται για συντακτικές κρίσεις βασισμένες στις πηγές που παρατίθενται παρακάτω και μεταβάλλονται καθώς συσσωρεύονται τα τεκμήρια.
Ιστορικό πλαίσιο
Η ενσυνειδητότητα εισήχθη στην κλινική ψυχολογία μέσω του προγράμματος Mindfulness-Based Stress Reduction του Kabat-Zinn το 1979 και της Mindfulness-Based Cognitive Therapy των Segal, Williams και Teasdale το 2002. Ωστόσο η βιβλιογραφία μέτρησης κατακερματίστηκε γρήγορα, με τουλάχιστον πέντε εργαλεία να επιχειρησιακοποιούν το κατασκεύασμα με διαφορετικό τρόπο. Οι Baer και συνεργάτες χορήγησαν όλα τα εργαλεία στο ίδιο δείγμα το 2006 και ανέλυσαν παραγοντικά το συνδυασμένο σύνολο ερωτημάτων, δημιουργώντας το Five Facet Mindfulness Questionnaire. Ακολούθησαν οι σύντομες μορφές των 15 και 24 ερωτημάτων, που αποτελούν σήμερα τα βασικά ερευνητικά εργαλεία.
Κατασκευάσματα
Παρατήρηση
Noticing and attending to internal and external experiences such as sensations, cognitions, emotions, sights, sounds, and smells (Baer et al., 2006).
Περιγραφή
Labeling internal experiences with words — the ability to articulate feelings, thoughts, and sensations verbally (Baer et al., 2006).
Δράση με επίγνωση
Attending to one's current activities rather than operating on autopilot or behaving mechanically (Baer et al., 2006).
Μη κριτική στάση απέναντι στην εσωτερική εμπειρία
Taking a non-evaluative stance toward one's thoughts and feelings — not labeling them as good or bad (Baer et al., 2006).
Μη αντιδραστικότητα στην εσωτερική εμπειρία
Allowing thoughts and feelings to come and go without getting caught up in or carried away by them (Baer et al., 2006).
Εργαλεία
- Κλίμακα Ενσυνειδητότητας NOESISNOESIS2026
Τεστ βασισμένα σε αυτή τη θεωρία
Πρακτικές εφαρμογές
Το FFMQ είναι το τυπικό εργαλείο μέτρησης αποτελεσμάτων στις δοκιμές παρεμβάσεων βασισμένων στην ενσυνειδητότητα και χρησιμοποιείται για να ελεγχθεί ποιες πτυχές διαμεσολαβούν στην κλινική αλλαγή. Τα τεκμήρια δείχνουν γενικά ότι η μη κριτική στάση και η δράση με επίγνωση είναι τα ενεργά συστατικά για τα αποτελέσματα στην κατάθλιψη και το άγχος, και όχι η παρατήρηση. Από την άποψη της αυτογνωσίας, η ανάλυση ανά πτυχή είναι ασυνήθιστα αξιοποιήσιμη, επειδή διαχωρίζει το να αντιλαμβάνεται κανείς τι συμβαίνει από το να μπορεί να το ονομάσει, και και τα δύο από το να μπορεί να το αφήσει να περάσει χωρίς αντίδραση.
Πώς μετριέται
Μετριέται με ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς τύπου Likert (FFMQ: 39 ερωτήματα ή σύντομες μορφές 15/24 ερωτημάτων) που δίνει πέντε βαθμολογίες πτυχών· το συνολικό άθροισμα αμφισβητείται και προτιμάται η ανάγνωση σε επίπεδο πτυχών.
Κριτική και περιορισμοί
Η πτυχή της παρατήρησης είναι η επίμονη ανωμαλία του μοντέλου: σε άτομα χωρίς εμπειρία διαλογισμού συσχετίζεται θετικά με την ψυχολογική δυσφορία, ενώ το αντίθετο ισχύει στους διαλογιζόμενους, οπότε η συνολική βαθμολογία δεν είναι συγκρίσιμη μεταξύ αυτών των ομάδων και συχνά υπολογίζεται χωρίς την πτυχή. Η αυτοαναφορά ενσυνειδητότητας έχει δομικό πρόβλημα: όσοι έχουν τη μικρότερη επίγνωση της απροσεξίας τους είναι οι λιγότερο εξοπλισμένοι να την αναφέρουν με ακρίβεια, και οι συσχετίσεις με συμπεριφορικά μέτρα προσοχής είναι ασθενείς. Το κατασκεύασμα επικαλύπτεται επίσης με τον αντίστροφο νευρωτισμό, και οι επικριτές από τις στοχαστικές παραδόσεις υποστηρίζουν ότι η επιχειρησιακή του μορφή απογυμνώνει την ενσυνειδητότητα από το ηθικό και πρόθετο πλαίσιό της.
Βασικές δημοσιεύσεις
- Baer, R. A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J. & Toney, L.. (2006). Using self-report assessment methods to explore facets of mindfulness. 10.1177/1073191105283504
- Baer, R. A., Smith, G. T., Lykins, E., Button, D., Krietemeyer, J., Sauer, S., Walsh, E., Duggan, D. & Williams, J. M. G.. (2008). Construct validity of the Five Facet Mindfulness Questionnaire in meditating and nonmeditating samples. 10.1177/1073191107313003
- Khoury, B., Lecomte, T., Fortin, G., Masse, M., Therien, P., Bouchard, V., Chapleau, M. A., Paquin, K. & Hofmann, S. G.. (2013). Mindfulness-based therapy: A comprehensive meta-analysis. 10.1016/j.cpr.2013.05.005