Klasyfikacja Cnót i Sił Charakteru Values in Action
Peterson, C. & Seligman, M. E. P. · 2004
Znana również jako: VIA-IS · Character Strengths · Values in Action · VIA Character Strengths · Values in Action Character Strengths
Klasyfikacja Values in Action (VIA) wyróżnia 24 siły charakteru zorganizowane w sześć szerokich cnót: mądrość, odwagę, humanitaryzm, sprawiedliwość, umiarkowanie i transcendencję. Opracowana jako pozytywny odpowiednik DSM w psychologii pozytywnej, powstała w wyniku trzyletniego projektu z udziałem 55 naukowców społecznych, którzy przeglądali pisma filozoficzne, religijne i psychologiczne obejmujące 2500 lat. Ankieta VIA została wypełniona przez miliony osób na całym świecie, a badania konsekwentnie łączą siły takie jak nadzieja, witalność, wdzięczność, miłość i ciekawość z satysfakcją z życia.
Klasyfikacja 24 cnót charakteru zorganizowanych w ramach 6 cnót podstawowych, opracowana jako odpowiednik psychologii pozytywnej dla klinicznych taksonomii diagnostycznych.
- Źródło:
- Peterson, C., & Seligman, M. E. P. (2004). Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification.
Wykonaj zwalidowany test oparty na tej teorii
Czytanie o konstrukcie mówi ci, czym on jest. Zwalidowane narzędzie mówi ci, gdzie ty się na nim znajdujesz. Bezpłatne wykonanie, wyniki w kilka minut.
Dowody w skrócie
- Wsparcie empiryczne
- Umiarkowane dowody
- Replikacja
- Częściowo zreplikowane
- Międzykulturowość
- Przeważnie uniwersalne
- Metaanalizy
- 15 zindeksowanych
Te oceny podsumowują opublikowaną literaturę na temat danej teorii, a nie jakość jakiegokolwiek pojedynczego testu na niej opartego. Są to oceny redakcyjne oparte na źródłach wymienionych poniżej i zmieniają się wraz z gromadzeniem nowych dowodów.
Kontekst historyczny
Klasyfikacja VIA powstała w wyniku ustanowienia przez Martina Seligmana psychologii pozytywnej jako formalnej dyscypliny w 2000 roku, wspólnie z Mihaly Csikszentmihalyi. Seligman i Christopher Peterson przeprowadzili systematyczny przegląd tradycji dotyczących cnót w filozofii, teologii i psychologii obejmujący 2500 lat, aby zidentyfikować powszechnie cenione siły charakteru. Podręcznik z 2004 roku "Character Strengths and Virtues" został zaprojektowany jako pozytywny odpowiednik klasyfikacji zaburzeń psychicznych z DSM, przesuwając naukową uwagę z deficytów na siły.
Konstrukty
Docenianie piękna
Cecha charakteru polegająca na dostrzeganiu piękna i doskonałości oraz na wzruszaniu się nimi, w przyrodzie, w sztuce i w mistrzowskim wykonaniu (Peterson i Seligman, 2004). Opisuje to, że coś dobrze wykonanego potrafi nas zatrzymać, a nie gust czy wiedzę o sztuce.
Zdolność do Miłości
Cecha charakteru polegająca na cenieniu bliskich relacji i zdolności zarówno dawania, jak i przyjmowania uczucia i troski (Peterson i Seligman, 2004). Strona przyjmowania jest często trudniejszą połową: przyjęcie troski oznacza pozwolenie, by ktoś inny miał tak duże znaczenie.
Obywatelskość/Praca Zespołowa
Cecha charakteru polegająca na lojalności wobec grupy i wnoszeniu swojego wkładu w coś wspólnego (Peterson i Seligman, 2004). Nie jest to towarzyskość, często ujawnia się u osób, które nie lubią przyjęć, a niski wynik może oznaczać niezależność, nie zaś dystans.
Ciekawość
Cecha charakteru polegająca na interesowaniu się bieżącym doświadczeniem dla niego samego, czyli szerokość apetytu na to, co nowe (Peterson i Seligman, 2004). Jest blisko związana z zamiłowaniem do nauki, nie będąc jednak tym samym: ciekawość otwiera drzwi, a zamiłowanie do nauki zatrzymuje w pokoju.
Sprawiedliwość/Bezstronność
Cnota charakteru polegająca na traktowaniu wszystkich ludzi tak samo zgodnie z zasadami sprawiedliwości, bez pozwalania osobistym uczuciom wpływać na decyzje dotyczące innych (Peterson i Seligman, 2004). Jej rzeczywistym sprawdzianem jest konsekwencja pod presją: czy zasady gną się w zależności od tego, kogo się lubi, a kogo nie.
Wybaczanie/Miłosierdzie
Cnota charakteru polegająca na wybaczaniu tym, którzy zrobili coś źle, i dawaniu ludziom drugiej szansy (Peterson i Seligman, 2004). Dotyczy tego, co dzieje się po doznaniu krzywdy: czy sprawa zostaje zamknięta, czy pozostaje otwarta.
Wdzięczność
Siła charakteru polegająca na dostrzeganiu i docenianiu dobrych rzeczy, które się zdarzają (Peterson i Seligman, 2004). Jest to raczej nawyk zauważania niż nastrój, jedna z sił, która zwykle rozwija się wraz z praktyką.
Nadzieja/optymizm
Cnota charakteru polegająca na oczekiwaniu tego, co najlepsze w przyszłości, i pracy na rzecz jej osiągnięcia (Peterson i Seligman, 2004). To oczekiwanie, nie pogoda ducha: domyślna prognoza, która skłania się ku pozytywnej, w przeciwieństwie do rozpamiętywania złego wyniku.
Humor/Poczucie zabawy
Cnota charakteru polegająca na lubieniu śmiechu i wywoływaniu uśmiechu u innych ludzi, czyli tworzeniu lekkości, a nie tylko jej docenianiu (Peterson i Seligman, 2004). Najwyraźniej wyraża się w tworzeniu jej w chwilach trudnych.
Pracowitość/wytrwałość
Cnota charakteru polegająca na kończeniu tego, co się zaczęło, i wytrwałości w działaniu mimo przeszkód (Peterson i Seligman, 2004). Jest to cnota najczęściej chwalona przez innych i najrzadziej sprawiająca przyjemność jej posiadaczowi.
Prawość/Uczciwość
Cnota charakteru polegająca na mówieniu prawdy i przedstawianiu siebie w sposób autentyczny (Peterson i Seligman, 2004). Jej rzeczywista treść ujawnia się w trudnych przypadkach: dotrzymywanie słowa i mówienie prawdy, gdy wiąże się to z kosztem.
Rozsądek/Otwartość Umysłu
Cnota charakteru polegająca na dokładnym przemyśliwaniu spraw, rozpatrywaniu ich z każdej strony i ważeniu dowodów przed podjęciem decyzji (Peterson i Seligman, 2004). To raczej rozwaga niż inteligencja: skłonność do zwolnienia tempa i celowego poszukiwania drugiej strony argumentu.
Życzliwość/hojność
Cnota charakteru polegająca na wyświadczaniu przysług i dobrych uczynków innym jako dyspozycja, a nie transakcja (Peterson i Seligman, 2004). To, co odróżnia te dwa aspekty, to cierpliwość wobec problemów innych ludzi oraz życzliwość, która nie liczy punktów.
Przywództwo
Siła charakteru polegająca na zachęcaniu grupy do realizacji zadań przy jednoczesnym zachowaniu dobrych relacji wewnątrz niej (Peterson i Seligman, 2004). Chodzi o sprawne funkcjonowanie grupy, a nie o władzę czy bycie na pierwszym planie.
Zamiłowanie do nauki
Cecha charakteru polegająca na opanowywaniu nowych umiejętności, tematów i zasobów wiedzy dla nich samych, poza wszelkimi wymogami (Peterson i Seligman, 2004). Różni się od ciekawości czasem trwania: ciekawość otwiera drzwi, ta cecha zatrzymuje osobę w pokoju.
Skromność/Pokora
Cnota charakteru polegająca na tym, by osiągnięcia mówiły za siebie same (Peterson i Seligman, 2004). Nie jest to niska samoocena: pytanie dotyczy tego, czy osiągnięcia potrzebują widowni, a niski wynik nie oznacza arogancji; niektórzy ludzie po prostu lubią być widziani.
Oryginalność/Kreatywność
Cecha charakteru polegająca na wymyślaniu nowych i produktywnych sposobów działania (Peterson i Seligman, 2004). Jest to apetyt na robienie rzeczy inaczej, a nie talent artystyczny; zadowolenie z metody, która już działa, jest preferencją, nie deficytem.
Perspektywa/Mądrość
Cnota charakteru polegająca na zdolności udzielania mądrych rad oraz postrzegania świata w sposób sensowny dla siebie i innych (Peterson i Seligman, 2004). Jest w dużej mierze potwierdzana z zewnątrz, przez to, czy ludzie przychodzą do danej osoby ze swoimi trudnymi pytaniami.
Rozwaga
Siła charakteru polegająca na ostrożności w dokonywaniu wyborów oraz rozważaniu konsekwencji przed podjęciem działania (Peterson i Seligman, 2004). Niski wynik nie oznacza lekkomyślności: upodobanie do ryzyka jest preferencją, a nie niedostrzeganiem jego istnienia.
Samoregulacja
Cnota charakteru polegająca na regulowaniu tego, co się czuje i robi, czyli dyscyplina wobec apetytów i impulsów oraz zdolność do rezygnacji z obecnej przyjemności na rzecz przyszłego dobra (Peterson i Seligman, 2004). Jest to cnota, której ludzie najczęściej życzyliby sobie w wyższym stopniu.
Inteligencja społeczna/emocjonalna
Cnota charakteru polegająca na świadomości motywów i uczuć innych ludzi oraz wiedzy, co powiedzieć i zrobić w sytuacjach społecznych (Peterson i Seligman, 2004). To odczytywanie, nie to, co się z nim robi; nie jest tożsama z ciepłem i nie musi być wykorzystywana życzliwie.
Duchowość
Cnota charakteru polegająca na posiadaniu spójnych przekonań dotyczących wyższego celu i sensu życia (Peterson i Seligman, 2004). Jest celowo szeroko ujęta, obejmuje zarówno wiarę religijną, jak i świeckie poczucie celu; niski wynik opisuje światopogląd, a nie deficyt.
Odwaga/Męstwo
Cnota charakteru polegająca na niecofaniu się przed zagrożeniem, wyzwaniem czy trudnością oraz na wypowiadaniu się w obronie tego, co słuszne, nawet gdy wiąże się to z kosztami (Peterson i Seligman, 2004). To właśnie koszt odróżnia tę cnotę od samego posiadania poglądów.
Werwa/witalność
Cecha charakteru polegająca na podchodzeniu do życia z ekscytacją i energią, na odczuwaniu żywości i aktywności (Peterson i Seligman, 2004). Jest to cecha najsilniej związana ze stanem fizycznym, dlatego niski wynik warto interpretować w kontekście snu, zdrowia i ostatnich miesięcy, a nie jako cechę stałą.
Narzędzia
- IPIP-VIA-R Krótkie Skale(IPIP-VIA-R)Bluemke, Partsch, Saucier & Lechner2021
Testy oparte na tej teorii
Zastosowania praktyczne
Klasyfikacja VIA jest szeroko wykorzystywana w coachingu, terapii i edukacji, aby pomóc jednostkom zidentyfikować i wykorzystać ich sygnaturowe siły dla większego dobrostanu i wydajności. Interwencje oparte na siłach charakteru wykazały istotny wpływ na dobrostan i zmniejszenie depresji w populacjach klinicznych i nieklinicznych. Ramy te są również stosowane w rozwoju organizacyjnym, programach poradnictwa szkolnego oraz interwencjach zdrowia społecznego w różnych kontekstach kulturowych.
Jak to jest mierzone
24 siły charakteru zostały zidentyfikowane poprzez ekspercki przegląd tradycji filozoficznych, religijnych i psychologicznych, a nie poprzez empiryczną analizę czynnikową, co częściowo wyjaśnia niezgodność między teoretyczną strukturą sześciu cnót a empirycznymi rozwiązaniami czynnikowymi.
Krytyka i ograniczenia
Najbardziej trwała krytyka dotyczy struktury czynnikowej: choć 24 siły charakteru zostały przypisane do sześciu cnót, empiryczne analizy czynnikowe zazwyczaj odsłaniają od trzech do pięciu czynników, a nie proponowaną strukturę sześciu cnót, co podważa teoretyczne podstawy. Ankieta VIA była krytykowana za idiomatyczne sformułowania pozycji, które zagrażają możliwości tłumaczenia międzykulturowego i przyczyniają się do niekonsekwentnych wyników analiz czynnikowych w różnych adaptacjach językowych. Kilka sił charakteru, takich jak witalność, inteligencja społeczna, sprawiedliwość, nadzieja i humor, wykazuje relatywnie niskie lub rozproszone ładunki czynnikowe, co stawia pod znakiem zapytania ich odrębność jako niezależnych konstruktów.
Kluczowe publikacje
- Peterson, C. & Seligman, M. E. P.. (2004). Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification.
- Park, N., Peterson, C., & Seligman, M. E. P.. (2004). Strengths of Character and Well-Being. 10.1521/jscp.23.5.603.50748
- Niemiec, R. M.. (2013). VIA Character Strengths: Research and Practice (The First 10 Years). 10.1007/978-94-007-4611-4_2
- McGrath, R. E.. (2015). Character Strengths in 75 Nations: An Update. 10.1080/17439760.2014.888580
- Seligman, M. E. P. & Csikszentmihalyi, M.. (2000). Positive Psychology: An Introduction. 10.1037/0003-066X.55.1.5