Wielowymiarowy model empatii
Davis, M. H. · 1983
Znana również jako: Davis empathy model · IRI framework
Model Davisa traktuje empatię nie jako jedną zdolność, lecz jako cztery odrębne konstrukty, które przypadkiem noszą wspólną nazwę: branie perspektywy (poznawcza tendencja do przyjmowania punktu widzenia innej osoby), empatyczną troskę (ukierunkowane na innych odczucia współczucia i litości), osobisty dystres (ukierunkowany na siebie niepokój w reakcji na cudze cierpienie) oraz fantazję (tendencję do identyfikowania się z postaciami fikcyjnymi). Decydującym dowodem na rozdzielność jest to, że empatyczna troska i osobisty dystres przewidują przeciwstawne zachowania pomocowe: troska sprzyja udzielaniu pomocy, dystres sprzyja unikaniu sytuacji.
Model traktujący empatię nie jako jedną cechę, lecz jako zbiór odrębnych, choć powiązanych konstruktów (Davis, 1980, 1983): dwa poznawcze, branie perspektywy, czyli tendencję do przyjmowania punktu widzenia innej osoby, oraz fantazję, czyli tendencję do wyobrażeniowego przenoszenia się w uczucia i działania postaci fikcyjnych, oraz dwa afektywne, empatyczną troskę, czyli ukierunkowane na innych odczucia współczucia dla osób w trudnej sytuacji, oraz osobisty dystres, czyli ukierunkowany na siebie niepokój i dyskomfort w obliczu cudzego cierpienia. Wymiary zmieniają się niezależnie i korelują nierównomiernie, przy czym osobisty dystres zwykle działa w kierunku odwrotnym do pozostałych, dlatego model zaleca profil odrębnych odczytów, a nie wynik złożony z empatii.
- Źródło:
- Davis, M. H. (1980). A multidimensional approach to individual differences in empathy. JSAS Catalog of Selected Documents in Psychology, 10, 85. Davis, M. H. (1983). Measuring individual differences in empathy: Evidence for a multidimensional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 44(1), 113-126.
Wykonaj zwalidowany test oparty na tej teorii
Czytanie o konstrukcie mówi ci, czym on jest. Zwalidowane narzędzie mówi ci, gdzie ty się na nim znajdujesz. Bezpłatne wykonanie, wyniki w kilka minut.
Dowody w skrócie
- Wsparcie empiryczne
- Silne dowody
- Replikacja
- Dobrze zreplikowane
- Międzykulturowość
- Przeważnie uniwersalne
- Metaanalizy
- 10 zindeksowanych
Te oceny podsumowują opublikowaną literaturę na temat danej teorii, a nie jakość jakiegokolwiek pojedynczego testu na niej opartego. Są to oceny redakcyjne oparte na źródłach wymienionych poniżej i zmieniają się wraz z gromadzeniem nowych dowodów.
Kontekst historyczny
Badania nad empatią w latach 60. i 70. XX wieku były podzielone między tradycję poznawczą, traktującą ją jako dokładne wnioskowanie o perspektywie, i tradycję afektywną, traktującą ją jako emocję zastępczą, przy czym każdy z obozów korzystał z miar, które druga strona uznawała za nieważne. Prace Davisa z 1980 i 1983 roku nad Interpersonal Reactivity Index rozwiązały ten impas empirycznie, a nie przez argumentację: Davis zbudował wieloskalowy instrument obejmujący obie tradycje i wykazał, że podskale mają odrębne korelaty. Równoległy program eksperymentalny Batsona dotyczący hipotezy empatia-altruizm dostarczył dowodów behawioralnych na to, że troska i dystres rozchodzą się.
Konstrukty
Przyjmowanie perspektywy
The cognitive tendency to reconstruct how a situation looks from where another person stands, with their information and their stakes (Davis, 1980). The dimension of the model that behaves most like a skill: it improves with deliberate practice and costs effort a person may skip when tired or certain they are right.
Fantazja
The tendency to transpose oneself imaginatively into the feelings and actions of fictional characters in books, films and plays (Davis, 1980). Cognitive rather than affective in the model, and less trivial than it sounds: the machinery that lets a novel take over an evening is the machinery used to simulate lives one has never lived.
Troska Empatyczna
Other-oriented feelings of sympathy, tenderness and protectiveness toward people going through difficulty (Davis, 1980). The affective dimension pointed outward, at the other person, and the one closest to what everyday language calls a good heart.
Osobisty dyskomfort
Self-oriented anxiety and unease when witnessing another person's suffering (Davis, 1980). Read differently from the other three: a high score does not mean more empathy, it means the sight of pain sets off the observer's own alarm, and energy goes to managing that reaction before it can go to the person in trouble. In the reference model this dimension tends to correlate negatively with the others, which is why no composite empathy score exists.
Narzędzia
- Wielowymiarowa Skala Empatii NOESISNOESIS2026
Testy oparte na tej teorii
Zastosowania praktyczne
Czterowymiarowa interpretacja jest stosowana w szkoleniach z zakresu opieki zdrowotnej i opiekuńczej, gdzie praktycznym celem jest wysoka empatyczna troska połączona z niskim osobistym dystresem, profil kojarzony z trwałym pomaganiem, a nie wypaleniem i wycofaniem. W badaniach rozwojowych i klinicznych podskale odróżniają stany, które jeden wynik empatii by pomieszał: deficyty brania perspektywy i deficyty empatycznej troski mają różne implikacje. W kontekstach samopoznania model wyjaśnia częste doświadczenie, że bycie przytłoczonym cierpieniem innej osoby nie jest tym samym, co zdolność do pomocy.
Jak to jest mierzone
Mierzone za pomocą samoopisowego instrumentu typu Likerta (IRI: 28 pozycji) dającego cztery wyniki podskal raportowane odrębnie; wynik całkowity empatii nie jest obliczany, ponieważ podskale mają przeciwstawne korelaty.
Krytyka i ograniczenia
Status podskali fantazji jako elementu empatii jest kwestionowany; koreluje ona bardziej z otwartością i wyobrażeniowym zaabsorbowaniem niż z rezultatami prospołecznymi, dlatego wielu badaczy ją odrzuca. Samoopisowe branie perspektywy koreluje słabo z miarami behawioralnymi rzeczywistej dokładności wnioskowania o stanach innych osób, więc podskala poznawcza może mierzyć motywację lub obraz siebie, a nie zdolność. Instrument ma ponad czterdzieści lat i jego sformułowania się zestarzały; kilka pozycji odnosi się do sytuacji, które nie brzmią już naturalnie. Empatyczna troska jest też społecznie pożądana i zawyżana w każdej sytuacji oceniającej.
Kluczowe publikacje
- Davis, M. H.. (1983). Measuring individual differences in empathy: Evidence for a multidimensional approach. 10.1037/0022-3514.44.1.113
- Davis, M. H.. (1980). A multidimensional approach to individual differences in empathy.
- Batson, C. D., Fultz, J. & Schoenrade, P. A.. (1987). Distress and empathy: Two qualitatively distinct vicarious emotions with different motivational consequences. 10.1111/j.1467-6494.1987.tb00426.x