Psikososyal Çalışma Etmenleri
Kristensen, T. S., Hannerz, H., Hogh, A. & Borg, V. · 2005
Diğer adları: Psychosocial Risk Factors · Psychosocial Work Environment
Psikososyal çalışma etmenleri çerçevesi, işin nasıl düzenlendiğine ilişkin ölçülebilir özelliklerin (nicel ve duygusal talepler, etki ve kontrol, rol netliği, öngörülebilirlik, sosyal destek, takdir görme ve örgütsel adalet) bireysel eğilimden bağımsız olarak, kendi başlarına sağlık sonuçlarının nedeni olduğunu savunur. Bunun pratik sonucu, değerlendirme ve müdahalenin biriminin çalışan değil işyeri olmasıdır: talepler ve kontrol açısından düşük puan alan bir birim, kötü baş edemeyen bireylerin toplamı değil, örgütsel bir soruna sahiptir.
İşin nasıl düzenlendiğine ilişkin ölçülebilir özelliklerin (talepler, kontrol, destek, ödüller, öngörülebilirlik, adalet, güvencesizlik) çalışanların sağlığını, motivasyonunu ve performansını şekillendirdiğini savunan çerçeve. Bu çerçeve tek bir kuramı izlemek yerine başlıca iş ortamı kuramlarını bütünleştirir: talep-kontrol-destek (Karasek ve Theorell), çaba-ödül dengesizliği (Siegrist), iş talepleri-kaynakları, iş-aile çatışması ve işyeri sosyal sermayesi. Maruziyet, kişinin bir özelliği değil, iş ortamının bir özelliğidir ve boyut boyut, çalışanların mevcut koşullara ilişkin algıları olarak ölçülür.
- Kaynak:
- Burr, H., Berthelsen, H., Moncada, S., et al. (2019). The Third Version of the Copenhagen Psychosocial Questionnaire. Safety and Health at Work, 10(4), 482-503.
Bu teoriye dayanan geçerliği kanıtlanmış bir test yap
Bir yapı hakkında okumak, onun ne olduğunu söyler. Geçerliği kanıtlanmış bir ölçme aracı ise bu konuda nerede durduğunu söyler. Ücretsizdir, sonuçlar dakikalar içinde.
Bir bakışta kanıtlar
- Ampirik destek
- Güçlü kanıt
- Tekrarlanabilirlik
- İyi düzeyde tekrarlanmış
- Kültürler arası
- Büyük ölçüde evrensel
- Meta-analizler
- 14 dizine eklendi
Bu değerlendirmeler, teoriye dayalı herhangi bir testin kalitesini değil, teori hakkında yayımlanmış literatürü özetler. Bunlar aşağıda listelenen kaynaklara dayanan editoryal değerlendirmelerdir ve kanıtlar biriktikçe değişirler.
Tarihsel Bağlam
Bu alanın temelleri, yüksek taleplerin düşük karar özerkliğiyle birleşiminden kaynaklanan gerginliği öngören ve daha sonra Johnson ve Hall tarafından sosyal desteği de kapsayacak şekilde genişletilen Karasek'in 1979 tarihli talep-kontrol modeli ile Siegrist'in 1996 tarihli çaba-ödül dengesizliği modelidir. Her iki model de çalışma yaşamının çok dar bir kesitini kapsadığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. Danimarka Ulusal Çalışma Ortamı Araştırma Merkezi'nde geliştirilen ve ikinci sürümü 2005'te yayımlanan Kopenhag Psikososyal Anketi, kapsamlı, kurama bağlı olmayan ve ücretsiz kullanılabilen bir alternatif olarak tasarlanmış ve 2019'da üçüncü uluslararası sürümüne ulaşmıştır.
Yapılar
Nicel Talepler
İş yükü ile bunu yerine getirmek için ayrılan zaman arasındaki uyumsuzluk: birikmiş görevler, tamamlanmamış işler, yetersiz zaman. Psikososyal çalışma ortamının temel bir talep boyutudur (Burr ve ark., 2019); yüksek puanlar iş yükü fazlalığına maruziyeti gösterir.
Çalışma Temposu
İşin an be an talep ettiği hız: gün boyunca çok hızlı ve yüksek bir tempoda çalışmak. İş yükünden (niceliksel taleplerden) farklı olarak, bu boyut sürdürülen çalışma hızını kendi başına bir maruziyet olarak ele alır (Burr ve ark., 2019).
Duygusal Talepler
İşin çalışanı duygusal olarak rahatsız edici durumlara sokma veya başkalarının kişisel sorunlarıyla ilgilenmeyi gerektirme derecesi. Bakım, eğitim ve hizmet işlerine özgü bir maruziyet göstergesi (Burr ve ark., 2019).
Duyguları Gizleme Talepleri
İşte duyguları gizleme ve görüşleri ifade etmeme zorunluluğu; kişiye nasıl davranılırsa davranılsın nazik kalmak. Bu, birçok insan odaklı rolün taşıdığı öz-kısıtlama yükünü tanımlar (Burr ve ark., 2019).
İşte Söz Sahibi Olma
Bir çalışanın kendi işiyle ilgili kararlar üzerindeki söz hakkı, iş miktarı ve nasıl yapıldığı dahil. Talep-kontrol geleneğinde klasik bir tamponlayıcı kaynak: aynı talepler bu kaynak varken ve yokken farklı ağırlıkta hissedilir (Karasek ve Theorell; Burr ve ark., 2019).
Gelişim Olanakları
İşin yeni şeyler öğrenme ve kişinin becerilerini, uzmanlığını kullanma olanağı sunup sunmadığı. Çalışma ortamının bir kaynak boyutudur: çalışanı ne zorlayan ne de ondan yararlanan iş, işten kopmaya giden belgelenmiş bir yoldur (Burr ve ark., 2019).
Çalışma Zamanı Üzerinde Kontrol
Çalışanın kendi işinin zamanlaması üzerindeki kontrolü: ne zaman mola vereceğine karar vermek, tatilleri aşağı yukarı istenen zamanda kullanmak, özel işler için işyerinden ayrılabilmek. Ayrı bir kaynak boyutu olarak ölçülen küçük zaman özgürlükleridir (Burr ve ark., 2019).
İşin Anlamı
İşin anlamlı ve önemli olarak deneyimlenip deneyimlenmediği. Bir işin sunabileceği en güçlü sürdürücü kaynaklardan biridir; bunun yokluğu hafif işleri bile ağırlaştırır (Burr ve ark., 2019).
Öngörülebilirlik
Bilginin gerektiğinde ulaşıp ulaşmadığı: önemli kararlar ve değişiklikler hakkında önceden bilgilendirilme ve işi iyi yapmak için gereken tüm bilginin sağlanması. Kişinin kendi yakın geleceği hakkındaki belirsizlik, işte başlı başına bir stres etkenidir (Burr ve ark., 2019).
Takdir Edilme
Kişinin işinin yönetim tarafından takdir edilip edilmediği ve değer görüp görmediği. COPSOQ III orta versiyonunda tek bir madde ile ölçülür ve sürdürülen çabanın üst kademede görünür şekilde karşılık bulup bulmadığını okur (Burr ve ark., 2019).
Rol Netliği
İşin açık hedeflerinin, bilinen sorumluluk alanlarının ve net beklentilerin olup olmadığı. Yüksek netlik, enerjinin neyin önemli olduğunu çözmeye değil işin kendisine gitmesini sağlar (Burr ve ark., 2019).
Rol Çatışmaları
İşte birbiriyle çelişen taleplere ve kişinin farklı yapılması gerektiğine inandığı görevlere maruz kalma. Rolün nasıl tasarlandığına ilişkin bir özellik; kendisiyle çelişen bir iş (Burr ve ark., 2019).
Anlamsız Görevler
Kişinin kendisinin yerine getirdiği iş görevleri içinde gereksiz görünenlerin payı. Anlamsız görevlerin işlevsel karşılığı: kişinin mesleki benlik algısına hakaret olarak deneyimlenen iş (benliğe hakaret olarak stres geleneği; Burr ve ark., 2019).
Liderlik Kalitesi
Doğrudan üstün, liderlik etmenin somut zanaatında ne kadar iyi olduğu; işi planlama, çatışmaları çözme, insanları geliştirme. Liderin karizması değil, çalışan bir yeterlik olarak okunur (Burr ve ark., 2019).
Yöneticiden Sosyal Destek
İhtiyaç duyulduğunda ilk amirden yardım, destek ve dinleyici bir kulağın ne sıklıkla bulunabildiği. Zorlukların çözümlere mi dönüştüğünü yoksa birikip mi kaldığını belirleyen bir destek kaynağı (talep-kontrol-destek geleneği; Burr ve ark., 2019).
Meslektaşlardan Sosyal Destek
İhtiyaç duyulduğunda meslektaşlardan yardım, destek ve dinleyici bulmanın ne sıklıkla mümkün olduğu. Zorlu iş ortamlarındaki klasik koruyucu faktörlerden biridir; bu olmadığında bireysel zorluklar tek başına taşınır (Burr ve ark., 2019).
İşte Topluluk Duygusu
İş arkadaşları arasındaki atmosfer ve işyerinde bir topluluğa ait olma hissi; çalışma ortamının sosyal doku boyutu (Burr ve ark., 2019).
İş Güvencesizliği
İşsiz kalma ve başka bir iş bulmanın ne kadar zor olacağına dair endişe. Bir işin fiilen kaybedilip kaybedilmediğinden bağımsız olarak, çok önce ortaya çıkan belgelenmiş bir stres kaynağı (Burr ve ark., 2019).
Çalışma Koşulları Konusunda Güvencesizlik
İşin koşullarındaki istenmeyen değişikliklere dair endişe; tayin edilme, çalışma programının değiştirilmesi veya ücretin kişinin isteği dışında düşürülmesi. İşin şekline dair güvencesizlik, işi sürdürmeye dair güvencesizlikten farklıdır (Burr ve ark., 2019).
İşin Kalitesi
Kişinin işyerinde yaptığı işin kalitesinden duyduğu memnuniyet. COPSOQ III orta versiyonunda tek bir madde ile ölçülür; düşük puanlar genellikle kişiyi kendi standartlarının altında çalışmaya zorlayan koşulları işaret eder (Burr ve ark., 2019).
İş Doyumu
İşle ilgili genel doyum; iş olanakları, ücret ve her şey göz önüne alındığında işin bütünü. Diğer çalışma ortamı boyutlarının beslediği özet değerlendirme (Burr ve ark., 2019).
İş Yaşam Çatışması
İşin, özel hayatı olumsuz etkileyecek kadar çok enerji tüketip tüketmediği ve çok zaman alıp almadığı. İş-aile çatışması geleneğindeki taşma boyutudur: işin bedelinin, iş dışında nereye yansıdığının ölçülmesidir (Burr ve ark., 2019).
Yatay Güven
Çalışanların genel olarak birbirine güvenip güvenmediği. Bir işyeri sosyal sermayesi boyutu: meslektaşlar arasındaki güven bilginin akmasını ve iş birliğinin ucuz olmasını sağlar; yokluğu ise her etkileşime bir bedel yükler (Burr ve ark., 2019).
Dikey Güven
Yönetim ile çalışanlar arasında her iki yönde de var olan güven: yönetimin çalışanların işlerini iyi yapacağına güvenip güvenmediği, çalışanların yönetimden gelen bilgiye güvenip güvenemediği ve görüş ile duyguların yukarı doğru ifade edilip edilemediği (Burr ve ark., 2019).
Örgütsel Adalet
Çatışmaların adil bir şekilde çözülüp çözülmediği ve işin adil bir şekilde dağıtılıp dağıtılmadığı; kuruluşun prosedürlerinin algılanan adaleti, bir işyeri sosyal sermayesi boyutu (Burr ve ark., 2019).
Kendi Kendine Değerlendirilen Sağlık
Çalışanın kendi sağlığına ilişkin mükemmelden kötüye uzanan genel değerlendirmesi. Sağlık sonuçlarının öngörücüsü olarak uzun bir epidemiyolojik geçmişe sahip tek maddelik bir ölçüm; COPSOQ III'te çevresel boyutlara bireysel bağlam sağlar (Burr ve ark., 2019).
Araçlar
- Copenhagen Psikososyal Anket III(COPSOQ III)Burr, Berthelsen, Moncada, et al.2019
- Copenhagen Psychosocial Questionnaire II, Brazilian kısa versiyonu(COPSOQ II-Br)Gonçalves, Moriguchi, Chaves & Sato2021
Bu teoriye dayalı testler
Psikososyal Çalışma Ortamı (COPSOQ III)
Psikososyal çalışma koşulları hakkında uluslararası referans anketi; çalışma ortamının 26 boyutu, her biri 0-100 okuma.
Daha fazla bilgi edin →Brezilya Psikososyal Risk Değerlendirmesi (COPSOQ II-Br)
İşte psikososyal riskler için doğrulanmış Brezilya aracı; 23 boyut, her biri yayımlanmış güvenli/dikkat/risk bantlarına karşı okunur.
Daha fazla bilgi edin →Pratik Uygulamalar
Psikososyal risk değerlendirmesi birçok ülkede yasal bir zorunluluktur ve COPSOQ bu zorunluluğu karşılamak için kullanılan standart araçlardan biridir; ulusal referans değerleri, bir birimin kendi sektörüyle kıyaslanmasına olanak tanır. Sonuçlar, iş yükünün yeniden dağıtılması, rollerin netleştirilmesi ve işin nasıl yapılacağı üzerindeki etkinin artırılması gibi örgütsel müdahalelere yön verir. Meslek epidemiyolojisinde bu etmenler, ileriye dönük kohortlarda hastalık izni, depresyon başlangıcı ve kardiyovasküler sonuçları öngörür; bu da yasal zorunluluğun dayandığı kanıt temelidir.
Nasıl Ölçülür
Birden çok bağımsız boyutu kapsayan öz bildirim Likert ölçekleriyle ölçülür; sonuçlar birim veya kuruluş düzeyinde toplanır ve bir eşik değerle değil, ulusal veya sektörel referans değerleriyle karşılaştırılır.
Eleştiriler ve Sınırlılıklar
Kanıtların neredeyse tamamı öz bildirimli maruziyet ve öz bildirimli sonuçlara dayanır, bu nedenle ortak yöntem varyansı ve raporlama yanlılığı ilişkileri şişirir; dışarıdan değerlendirilen iş özelliklerini kullanan araştırmalar daha küçük etkiler bulmaktadır. Sıkıntılı çalışanlar işlerini daha olumsuz değerlendirdiğinden, tersine nedensellik dışlanması güç bir olasılıktır. Araçlar uzundur ve kısa formlar, sonuçları eyleme dönüştürülebilir kılan boyutsal ayrıntıyı kaybeder. Ulusal referans değerleri de yanıtlama tarzı farklılıkları nedeniyle ülkeler arasında doğrudan karşılaştırılabilir değildir, bu da çok uluslu kıyaslamayı zorlaştırır.
Önemli Yayınlar
- Kristensen, T. S., Hannerz, H., Hogh, A. & Borg, V.. (2005). The Copenhagen Psychosocial Questionnaire: A tool for the assessment and improvement of the psychosocial work environment. 10.5271/sjweh.948
- Karasek, R. A.. (1979). Job demands, job decision latitude, and mental strain: Implications for job redesign. 10.2307/2392498
- Siegrist, J.. (1996). Adverse health effects of high-effort/low-reward conditions. 10.1037/1076-8998.1.1.27