noesisnoesis
PoznawczeSilne dowody

Teoria samostanowienia

Deci, E. L. & Ryan, R. M. · 1985

Znana również jako: SDT

Teoria samostanowienia zakłada istnienie trzech wrodzonych potrzeb psychologicznych: autonomii, kompetencji i relacji, których zaspokojenie jest niezbędne dla motywacji wewnętrznej, optymalnego funkcjonowania i dobrostanu. Teoria rozróżnia autonomiczne i kontrolowane formy motywacji wzdłuż kontinuum od amotywacji, przez regulację zewnętrzną, aż po motywację wewnętrzną. SDT znalazła szerokie zastosowanie w edukacji, opiece zdrowotnej, miejscu pracy i sporcie, przy silnym wsparciu empirycznym dla uniwersalności podstawowych potrzeb psychologicznych.

Teoria motywacji skoncentrowana na potrzebach autonomii, kompetencji i relacji jako czynnikach napędzających motywację wewnętrzną i dobrostan.

Źródło:
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior.
Zmierz to

Wykonaj zwalidowany test oparty na tej teorii

Czytanie o konstrukcie mówi ci, czym on jest. Zwalidowane narzędzie mówi ci, gdzie ty się na nim znajdujesz. Bezpłatne wykonanie, wyniki w kilka minut.

Dowody w skrócie

Wsparcie empiryczne
Silne dowody
Replikacja
Dobrze zreplikowane
Międzykulturowość
Przeważnie uniwersalne
Metaanalizy
60 zindeksowanych
Obszary badawczeMotywacjaEdukacjaPsychologia zdrowiaPsychologia organizacjiPsychologia sportuPsychologia kliniczna

Te oceny podsumowują opublikowaną literaturę na temat danej teorii, a nie jakość jakiegokolwiek pojedynczego testu na niej opartego. Są to oceny redakcyjne oparte na źródłach wymienionych poniżej i zmieniają się wraz z gromadzeniem nowych dowodów.

Kontekst historyczny

SDT wywodzi się z wczesnych badań eksperymentalnych Edwarda Deciego z lat 70. XX wieku nad tym, jak zewnętrzne nagrody mogą osłabiać motywację wewnętrzną ("efekt nadmiernego uzasadnienia"), opublikowanych w jego książce z 1975 roku "Intrinsic Motivation". Teoria została formalnie sformułowana w 1985 roku, gdy Deci i Ryan opublikowali "Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior", integrując teorię oceny poznawczej z szerszymi ramami organizmiczno-dialektycznymi. Od tego czasu teoria rozwinęła się w sześć mini-teorii dotyczących różnych aspektów motywacji i rozwoju osobowości.

Konstrukty

Motywacja wewnętrzna do poznawania

Angażowanie się w aktywność dla przyjemności i satysfakcji płynącej z uczenia się, eksplorowania i rozumienia czegoś nowego (Vallerand i in., 1992, w oparciu o teorię autodeterminacji Deci i Ryana). Najbardziej autonomiczny koniec kontinuum: aktywność sama się opłaca w trakcie jej wykonywania i nie wymaga rezultatu, aby ją uzasadnić.

Motywacja wewnętrzna związana z osiągnięciami

Angażowanie się w aktywność dla satysfakcji z przewyższenia samego siebie oraz stworzenia lub osiągnięcia czegoś (Vallerand i in., 1992). Paliwem jest postęp, który można odczuć: dystans między tym, co dana osoba potrafiła wcześniej, a tym, co potrafi teraz, a nie jakakolwiek nagroda z tym związana.

Motywacja Wewnętrzna Do Doświadczania Stymulacji

Angażowanie się w czynność ze względu na wywoływane przez nią doznania: pochłonięcie, ekscytację, wciągające działanie materiału, który niesie osobę ze sobą (Vallerand i in., 1992). Najbardziej zależna od stanu chwilowego spośród trzech motywacji wewnętrznych, zazwyczaj pierwsza zanikająca przy zmęczeniu.

Regulacja Zidentyfikowana

Działanie wynikające z tego, że dana czynność służy celom, które osoba osobiście akceptuje, nawet jeśli sama czynność nie sprawia przyjemności (Vallerand i in., 1992). Z definicji jest to motywacja zewnętrzna, ponieważ powód leży w efekcie, jednak teoria autodeterminacji traktuje ją jako najbardziej trwałą formę regulacji zewnętrznej, ponieważ powód należy do samej osoby.

Regulacja introjekowana

Działanie pod presją, która przeniosła się do wnętrza: poczucie winy, wstyd, poczucie własnej wartości oraz potrzeba udowodnienia czegoś samemu sobie (Vallerand i in., 1992). Autentycznie motywująca i autentycznie kosztowna, może prowadzić do lat wysiłku połączonych z uporczywym poczuciem, że nic z tego nie było wystarczające.

Regulacja zewnętrzna

Działanie ze względu na konsekwencje pochodzące z zewnątrz: wynagrodzenie, kwalifikacje, wymogi, oczekiwania innych (Vallerand i in., 1992). Najmniej autonomiczna z regulacji i najbardziej krucha, ponieważ ustaje wraz z nagrodą, co nie stanowi jej wady, gdyż odpowiada za większość zobowiązań na świecie.

Amotywacja

Brak jakiejkolwiek intencji działania: osoba nie widzi już związku między tym, co robi, a tym, co to przynosi (Vallerand i in., 1992). Odrębny konstrukt na kontinuum autodeterminacji, nie odwrotność sześciu motywacji i odczytywany w opozycji do nich; wysoki wynik jest sygnałem wartym uwagi, a nie cechą do rozwijania.

Narzędzia

  • Skala Motywacji do Nauki NOESISNOESIS2026

Testy oparte na tej teorii

Zastosowania praktyczne

SDT jest szeroko stosowana w edukacji do projektowania środowisk nauczania wspierających autonomię, które zwiększają zaangażowanie uczniów i wyniki uczenia się. W opiece zdrowotnej interwencje oparte na SDT promują trwałą zmianę zachowań zdrowotnych, wzmacniając autonomiczną motywację do ćwiczeń fizycznych, diety i przestrzegania zaleceń lekowych. W organizacjach SDT kształtuje praktyki zarządzania wspierające autonomię i kompetencje pracowników, poprawiając satysfakcję z pracy, wydajność i zmniejszając rotację.

Jak to jest mierzone

Badania nad SDT wykorzystują różnorodne metodologie, w tym eksperymentalne manipulacje wsparciem autonomii, badania podłużne, metody próbkowania doświadczeń oraz badania międzykulturowe. Skala Zaspokojenia i Frustracji Podstawowych Potrzeb Psychologicznych (BPNSFS) oraz Kwestionariusz Klimatu Uczenia się (Learning Climate Questionnaire) należą do najczęściej stosowanych narzędzi.

Krytyka i ograniczenia

Najbardziej trwała krytyka dotyczy uniwersalności kulturowej, gdyż niektórzy badacze twierdzą, że nacisk SDT na autonomię odzwierciedla zachodni indywidualizm i może nie mieć równego zastosowania w kulturach kolektywistycznych, gdzie ceni się współzależność ponad niezależność. Krytycy zauważają również, że szeroki zakres teorii, obejmujący sześć mini-teorii, utrudnia jej sfalsyfikowanie, a rozróżnienie między autonomią jako wolicjonalnym poparciem a niezależnością pozostaje trudne pojęciowo. Niektórzy badacze kwestionują, czy trzy podstawowe potrzeby są rzeczywiście uniwersalne i wyczerpujące, czy też należałoby uwzględnić dodatkowe potrzeby (takie jak bezpieczeństwo czy poczucie własnej wartości).

Kluczowe publikacje

  • Deci, E. L. & Ryan, R. M.. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior. 10.1007/978-1-4899-2271-7
  • Ryan, R. M. & Deci, E. L.. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. 10.1037/0003-066X.55.1.68
  • Deci, E. L. & Ryan, R. M.. (2000). The 'what' and 'why' of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. 10.1207/S15327965PLI1104_01
  • Gagne, M. & Deci, E. L.. (2005). Self-determination theory and work motivation. 10.1002/job.322
  • Ryan, R. M. & Deci, E. L.. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness.

Powiązane teorie

Organismic Integration TheoryCognitive Evaluation TheoryBasic Psychological Needs TheoryExpectancy-Value TheoryGoal Setting TheoryAttribution Theory
Teoria samostanowienia, definicja, dowody i sposób pomiaru | NOESIS