Θεωρία αντιλαμβανόμενου στρες
Cohen, S., Kamarck, T. & Mermelstein, R. · 1983
Γνωστό και ως: PSS Model · Cohen Stress
Η θεωρία του αντιλαμβανόμενου στρες υποστηρίζει ότι το στρες δεν είναι ιδιότητα των γεγονότων αλλά της σχέσης ανάμεσα στις απαιτήσεις και στην εκτιμώμενη ικανότητα αντιμετώπισης. Αυτό που μετράει για τα αποτελέσματα υγείας είναι ο βαθμός στον οποίο ένα άτομο θεωρεί τη ζωή του απρόβλεπτη, ανεξέλεγκτη και υπερφορτωμένη, και όχι πόσα στρεσογόνα γεγονότα καταγράφει μια αντικειμενική λίστα ελέγχου. Γι' αυτό δύο άνθρωποι που αντιμετωπίζουν τις ίδιες συνθήκες μπορεί να διαφέρουν πάρα πολύ στην απόκριση στο στρες, και γι' αυτό οι μετρήσεις αντιλαμβανόμενου στρες υπερτερούν γενικά των καταλόγων γεγονότων ζωής στην πρόβλεψη των αποτελεσμάτων υγείας.
Θεωρία ότι το στρες δεν καθορίζεται από αντικειμενικά γεγονότα αλλά από τον βαθμό στον οποίο το άτομο εκτιμά τις καταστάσεις ως απρόβλεπτες, μη ελέγξιμες και υπερφορτωτικές. Το αντιλαμβανόμενο στρες αντανακλά το χάσμα ανάμεσα στις απαιτήσεις και τους πόρους αντιμετώπισης και αποδίδει δύο παράγοντες: την αντιλαμβανόμενη αβοήθητη κατάσταση και την αντιλαμβανόμενη αυτοαποτελεσματικότητα.
- Πηγή:
- Cohen, S., Kamarck, T., & Mermelstein, R. (1983). A global measure of perceived stress. Journal of Health and Social Behavior, 24(4), 385-396.
- DOI:
- 10.2307/2136404
Κάντε ένα έγκυρο τεστ βασισμένο σε αυτή τη θεωρία
Η ανάγνωση για ένα κατασκεύασμα σάς λέει τι είναι. Ένα επικυρωμένο εργαλείο σάς δείχνει πού βρίσκεστε εσείς σε αυτό. Δωρεάν συμπλήρωση, αποτελέσματα σε λίγα λεπτά.
Τα τεκμήρια με μια ματιά
- Εμπειρική υποστήριξη
- Ισχυρά τεκμήρια
- Αναπαραγωγή
- Με πολλές επιβεβαιώσεις
- Διαπολιτισμικό
- Κατά βάση καθολικό
- Μετα-αναλύσεις
- 15 ευρετηριασμένα
Αυτές οι αξιολογήσεις συνοψίζουν τη δημοσιευμένη βιβλιογραφία για τη θεωρία και όχι την ποιότητα ενός μεμονωμένου τεστ που βασίζεται σε αυτήν. Πρόκειται για συντακτικές κρίσεις βασισμένες στις πηγές που παρατίθενται παρακάτω και μεταβάλλονται καθώς συσσωρεύονται τα τεκμήρια.
Ιστορικό πλαίσιο
Η αρχή της εκτίμησης προέρχεται από το συναλλακτικό μοντέλο των Lazarus και Folkman, που αναπτύχθηκε στις δεκαετίες του 1960 και 1970 απέναντι στην τότε κυρίαρχη παράδοση των γεγονότων ζωής των Holmes και Rahe, η οποία απέδιδε σταθερά βάρη στρες σε γεγονότα ανεξάρτητα από το ποιος τα βίωνε. Οι Cohen, Kamarck και Mermelstein εφάρμοσαν την αρχή της εκτίμησης το 1983 με την Perceived Stress Scale, η οποία ρωτά για αισθήματα απρόβλεπτου, ανεξέλεγκτου και υπερφόρτωσης τον τελευταίο μήνα. Η PSS έγινε ένα από τα πιο χρησιμοποιούμενα εργαλεία στην ψυχολογία της υγείας, με μορφές 10 και 4 ερωτημάτων σε ευρεία κυκλοφορία.
Κατασκευάσματα
Αντιληπτή αβοήθητη κατάσταση
Ο βαθμός στον οποίο οι καταστάσεις της ζωής εκτιμώνται ως απρόβλεπτες, ανεξέλεγκτες και υπερβολικά επιβαρυντικές: η βασική συνιστώσα του στρεσογόνου παράγοντα στο αντιληπτό στρες (Cohen et al., 1983).
Αντιλαμβανόμενη αυτοαποτελεσματικότητα
Ο βαθμός στον οποίο κανείς αισθάνεται ικανός να αντιμετωπίζει προβλήματα, να ελέγχει σημαντικά πράγματα και να διαχειρίζεται ενοχλήσεις: η συνιστώσα του πόρου αντιμετώπισης στο αντιληπτό στρες (Cohen et al., 1983).
Εργαλεία
- Κλίμακα Αντιλαμβανόμενου Στρες NOESISNOESIS2026
Τεστ βασισμένα σε αυτή τη θεωρία
Πρακτικές εφαρμογές
Το αντιλαμβανόμενο στρες προβλέπει την ευαισθησία σε λοιμώδεις νόσους σε ελεγχόμενες μελέτες έκθεσης σε ιούς, την επούλωση τραυμάτων, τα καρδιαγγειακά αποτελέσματα και την έναρξη κατάθλιψης, και αποτελεί τυπική συμμεταβλητή και μεταβλητή έκβασης στην ιατρική της συμπεριφοράς. Χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση παρεμβάσεων διαχείρισης στρες και ενσυνειδητότητας. Ως προς την ατομική αυτογνωσία, το μηνιαίο χρονικό παράθυρο το καθιστά μέτρηση κατάστασης: μια υψηλή βαθμολογία περιγράφει μια τρέχουσα περίοδο και όχι ένα διαρκές προσωπικό χαρακτηριστικό, κάτι που αποτελεί σημαντική διαφορά πλαισίωσης σε σχέση με τις μετρήσεις γνωρισμάτων.
Πώς μετριέται
Μετριέται με σύντομη κλίμακα αυτοαναφοράς τύπου Likert (PSS-10) που αφορά τον τελευταίο μήνα, παράγοντας μία αθροιστική βαθμολογία με αντίστροφη βαθμολόγηση των θετικών ερωτημάτων· ερμηνεύεται με βάση δημογραφικές νόρμες και όχι κλινικό όριο αποκοπής.
Κριτική και περιορισμοί
Το αντιλαμβανόμενο στρες συσχετίζεται ισχυρά με τον νευρωτισμό και με τα καταθλιπτικά συμπτώματα, σε βαθμό που οι επικριτές αμφισβητούν αν μετρά την εκτίμηση ή το αρνητικό συναίσθημα και αν η πρόβλεψη της κατάθλιψης οφείλεται εν μέρει σε επιμόλυνση κριτηρίου. Η διπαραγοντική δομή της κλίμακας (θετικά και αρνητικά διατυπωμένα ερωτήματα) αποτελεί καλά τεκμηριωμένο μεθοδολογικό τεχνούργημα και όχι ουσιαστικό περιεχόμενο. Το μηνιαίο χρονικό παράθυρο συχνά αγνοείται στην πράξη, με τις βαθμολογίες να αναφέρονται σαν να ήταν γνωρίσματα. Η διαπολιτισμική ισοδυναμία ιδίως των αντίστροφα διατυπωμένων ερωτημάτων είναι ατελής.
Βασικές δημοσιεύσεις
- Cohen, S., Kamarck, T. & Mermelstein, R.. (1983). A global measure of perceived stress. 10.2307/2136404
- Lazarus, R. S. & Folkman, S.. (1984). Stress, Appraisal, and Coping.
- Cohen, S., Tyrrell, D. A. & Smith, A. P.. (1991). Psychological stress and susceptibility to the common cold. 10.1056/NEJM199108293250903