Θεωρία του Αυτοπροσδιορισμού
Deci, E. L. & Ryan, R. M. · 1985
Γνωστό και ως: SDT
Η Θεωρία του Αυτοπροσδιορισμού υποστηρίζει ότι υπάρχουν τρεις έμφυτες ψυχολογικές ανάγκες, η αυτονομία, η ικανότητα και η σύνδεση με τους άλλους, η ικανοποίηση των οποίων είναι ουσιώδης για τα εσωτερικά κίνητρα, τη βέλτιστη λειτουργικότητα και την ευεξία. Η θεωρία διακρίνει αυτόνομες και ελεγχόμενες μορφές κινήτρων σε ένα συνεχές που εκτείνεται από την έλλειψη κινήτρων, μέσω της εξωτερικής ρύθμισης, έως τα εσωτερικά κίνητρα. Η SDT έχει εφαρμοστεί εκτενώς στην εκπαίδευση, στην υγειονομική περίθαλψη, στον χώρο εργασίας και στον αθλητισμό, με ισχυρή εμπειρική υποστήριξη για την καθολικότητα των βασικών ψυχολογικών αναγκών.
Θεωρία κινήτρων με επίκεντρο τις ανάγκες για αυτονομία, επάρκεια και σύνδεση ως κινητήριες δυνάμεις του εσωτερικού κινήτρου και της ευεξίας.
- Πηγή:
- Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior.
Κάντε ένα έγκυρο τεστ βασισμένο σε αυτή τη θεωρία
Η ανάγνωση για ένα κατασκεύασμα σάς λέει τι είναι. Ένα επικυρωμένο εργαλείο σάς δείχνει πού βρίσκεστε εσείς σε αυτό. Δωρεάν συμπλήρωση, αποτελέσματα σε λίγα λεπτά.
Τα τεκμήρια με μια ματιά
- Εμπειρική υποστήριξη
- Ισχυρά τεκμήρια
- Αναπαραγωγή
- Με πολλές επιβεβαιώσεις
- Διαπολιτισμικό
- Κατά βάση καθολικό
- Μετα-αναλύσεις
- 60 ευρετηριασμένα
Αυτές οι αξιολογήσεις συνοψίζουν τη δημοσιευμένη βιβλιογραφία για τη θεωρία και όχι την ποιότητα ενός μεμονωμένου τεστ που βασίζεται σε αυτήν. Πρόκειται για συντακτικές κρίσεις βασισμένες στις πηγές που παρατίθενται παρακάτω και μεταβάλλονται καθώς συσσωρεύονται τα τεκμήρια.
Ιστορικό πλαίσιο
Η SDT προήλθε από την πειραματική εργασία του Edward Deci στις αρχές της δεκαετίας του 1970 σχετικά με το πώς οι εξωτερικές ανταμοιβές μπορούν να υπονομεύσουν τα εσωτερικά κίνητρα (το «φαινόμενο της υπερδικαιολόγησης»), η οποία δημοσιεύθηκε στο βιβλίο του «Intrinsic Motivation» το 1975. Η θεωρία διατυπώθηκε επίσημα το 1985, όταν οι Deci και Ryan δημοσίευσαν το «Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior», ενσωματώνοντας τη θεωρία γνωστικής αξιολόγησης σε ένα ευρύτερο οργανισμικό-διαλεκτικό πλαίσιο. Έκτοτε η θεωρία έχει επεκταθεί σε έξι μικροθεωρίες που αφορούν διαφορετικές πτυχές των κινήτρων και της ανάπτυξης της προσωπικότητας.
Κατασκευάσματα
Εσωτερικό κίνητρο για γνώση
Ενασχόληση με μια δραστηριότητα για την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση της μάθησης, της εξερεύνησης και της κατανόησης κάτι νέου (Vallerand et al., 1992, με βάση τη θεωρία αυτοκαθορισμού των Deci & Ryan). Το πιο αυτόνομο άκρο του συνεχούς: η δραστηριότητα ανταμείβει τον εαυτό της όσο εκτυλίσσεται και δεν χρειάζεται κανένα αποτέλεσμα για να δικαιολογηθεί.
Εσωτερικό κίνητρο για επίτευξη
Ενασχόληση με μια δραστηριότητα για την ικανοποίηση του να ξεπερνά κανείς τον εαυτό του και να δημιουργεί ή να επιτυγχάνει κάτι (Vallerand et al., 1992). Το καύσιμο είναι η αισθητή πρόοδος: η απόσταση ανάμεσα σε όσα μπορούσε να κάνει το άτομο πριν και σε όσα μπορεί να κάνει τώρα, και όχι κάποια ανταμοιβή που συνδέεται με αυτήν.
Εσωτερικό κίνητρο για βίωση διέγερσης
Ενασχόληση με μια δραστηριότητα για τις αισθήσεις που προκαλεί: απορρόφηση, ενθουσιασμό, την έλξη ενός υλικού που παρασύρει το άτομο (Vallerand et al., 1992). Η πιο εξαρτημένη από την κατάσταση από τις τρεις εσωτερικές κινητοποιήσεις, και συνήθως η πρώτη που εξασθενεί υπό την κούραση.
Ταυτισμένη ρύθμιση
Δράση επειδή η δραστηριότητα εξυπηρετεί στόχους που το άτομο ενστερνίζεται προσωπικά, ακόμη κι όταν η ίδια η δραστηριότητα δεν είναι ευχάριστη (Vallerand et al., 1992). Εξωτερική εξ ορισμού, αφού ο λόγος βρίσκεται σε ένα αποτέλεσμα, αλλά η θεωρία της αυτοκαθορισμού τη θεωρεί την πιο βιώσιμη από τις εξωτερικές ρυθμίσεις, επειδή ο λόγος είναι δικός του ατόμου.
Ενδοβαλλόμενη ρύθμιση
Δράση υπό πίεση που έχει μετακομίσει στο εσωτερικό: ενοχή, ντροπή, αυτοαξία και ανάγκη να αποδείξει κανείς κάτι στον εαυτό του (Vallerand et al., 1992). Πραγματικά κινητοποιητική και πραγματικά δαπανηρή, μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια προσπάθειας μαζί με μια επίμονη αίσθηση ότι τίποτα από αυτά δεν ήταν αρκετό.
Εξωτερική ρύθμιση
Δράση για συνέπειες που προέρχονται από έξω: αμοιβή, πιστοποιήσεις, απαιτήσεις, προσδοκίες των άλλων (Vallerand et al., 1992). Η λιγότερο αυτόνομη από τις ρυθμίσεις και η πιο εύθραυστη, καθώς σταματά όταν σταματά η ανταμοιβή. Αυτό δεν λέει τίποτα εναντίον της, αφού σηκώνει το μεγαλύτερο μέρος των υποχρεώσεων του κόσμου.
Έλλειψη κινήτρων
Η απουσία οποιασδήποτε πρόθεσης να δράσει κανείς: το άτομο δεν βλέπει πλέον σύνδεση ανάμεσα σε ό,τι κάνει και σε ό,τι αποκομίζει (Vallerand et al., 1992). Ξεχωριστό κατασκεύασμα στο συνεχές της αυτοδιάθεσης, όχι το αντίστροφο των έξι κινήτρων, και διαβάζεται αντίστροφα από αυτά: υψηλή βαθμολογία είναι ένδειξη που αξίζει σεβασμό και όχι γνώρισμα προς ανάπτυξη.
Εργαλεία
- Κλίμακα Κινήτρων Μάθησης NOESISNOESIS2026
Τεστ βασισμένα σε αυτή τη θεωρία
Πρακτικές εφαρμογές
Η SDT εφαρμόζεται ευρέως στην εκπαίδευση για τον σχεδιασμό διδακτικών περιβαλλόντων που υποστηρίζουν την αυτονομία και ενισχύουν τη συμμετοχή και τα μαθησιακά αποτελέσματα των μαθητών. Στην υγειονομική περίθαλψη, παρεμβάσεις βασισμένες στη SDT προάγουν τη διαρκή αλλαγή της συμπεριφοράς υγείας, καλλιεργώντας αυτόνομα κίνητρα για άσκηση, διατροφή και τήρηση της φαρμακευτικής αγωγής. Στους οργανισμούς, η SDT τεκμηριώνει πρακτικές διοίκησης που στηρίζουν την αυτονομία και την ικανότητα των εργαζομένων, βελτιώνοντας την ικανοποίηση από την εργασία και την απόδοση και μειώνοντας την αποχώρηση προσωπικού.
Πώς μετριέται
Η έρευνα της SDT χρησιμοποιεί ποικίλες μεθοδολογίες, όπως πειραματικούς χειρισμούς της υποστήριξης της αυτονομίας, διαχρονικές μελέτες, μεθόδους δειγματοληψίας εμπειρίας και διαπολιτισμικές έρευνες. Η Basic Psychological Needs Satisfaction and Frustration Scale (BPNSFS) και το Learning Climate Questionnaire συγκαταλέγονται στα πιο διαδεδομένα εργαλεία.
Κριτική και περιορισμοί
Η πιο επίμονη κριτική αφορά την πολιτισμική καθολικότητα, καθώς ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η έμφαση της SDT στην αυτονομία αντανακλά τον δυτικό ατομικισμό και μπορεί να μην ισχύει εξίσου σε συλλογικιστικούς πολιτισμούς όπου η αλληλεξάρτηση εκτιμάται περισσότερο από την ανεξαρτησία. Οι επικριτές επισημαίνουν επίσης ότι το εύρος της θεωρίας σε έξι μίνι-θεωρίες δυσκολεύει τη διάψευσή της, και ότι η διάκριση της αυτονομίας ως βουλητικής αποδοχής έναντι της ανεξαρτησίας παραμένει εννοιολογικά δύσκολη. Ορισμένοι ερευνητές αμφισβητούν αν οι τρεις βασικές ανάγκες είναι πράγματι καθολικές και εξαντλητικές, ή αν θα έπρεπε να συμπεριληφθούν πρόσθετες ανάγκες (όπως η ασφάλεια ή η αυτοεκτίμηση).
Βασικές δημοσιεύσεις
- Deci, E. L. & Ryan, R. M.. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior. 10.1007/978-1-4899-2271-7
- Ryan, R. M. & Deci, E. L.. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. 10.1037/0003-066X.55.1.68
- Deci, E. L. & Ryan, R. M.. (2000). The 'what' and 'why' of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. 10.1207/S15327965PLI1104_01
- Gagne, M. & Deci, E. L.. (2005). Self-determination theory and work motivation. 10.1002/job.322
- Ryan, R. M. & Deci, E. L.. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness.