व्यावसायिक सुरक्षा वातावरण
Zohar, D. · 1980
याला असेही म्हणतात: Safety Culture (climate operationalisation)
सुरक्षितता वातावरण म्हणजे कार्यगटातील सदस्यांच्या कामाच्या ठिकाणी सुरक्षिततेला प्रत्यक्षात किती प्राधान्य दिले जाते याबद्दलच्या सामायिक धारणांचा संच. हा लेखी धोरणावरून नव्हे, तर सुरक्षितता आणि उत्पादन यांच्यात संघर्ष होतो तेव्हा व्यवस्थापन काय करते यावरून ठरतो. या संकल्पनेची मध्यवर्ती अंतर्दृष्टी अशी की कर्मचारी जाहीर केलेली नव्हे, तर प्रत्यक्ष राबवलेली प्राधान्ये वाचतात आणि कशाला बक्षीस मिळते व काय खपवून घेतले जाते हे पाहून स्वतःचे वर्तन ठरवतात. पुढे Zohar यांनी वरिष्ठ धोरणाने ठरणारे संस्था-स्तरीय वातावरण आणि थेट पर्यवेक्षकाने ठरणारे गट-स्तरीय वातावरण यांच्यात फरक केला, आणि एकाच कंपनीतही ही दोन्ही तीव्रपणे वेगळी असू शकतात हे दाखवले.
कार्यगटाचे सदस्य, आपल्या कामाच्या ठिकाणी व्यवस्थापनाकडून आणि कार्यगटाकडून सुरक्षिततेला प्प्रत्यक्षात किती प्राधान्य दिले जाते, ती कशी हाताळली जाते आणि तिला किती महत्त्व दिले जाते, याबद्दल सामायिक धारणा बाळगतात, आणि या सामायिक धारणा औपचारिक धोरणांच्या पलीकडे सुरक्षित वर्तन आणि अपघात दरांचे भाकीत करतात, असे मांडणारा सिद्धांत. वातावरण हे सध्याच्या पद्धतीबद्दलच्या धारणा म्हणून मोजले जाते, वृत्ती किंवा स्व-अहवालित वर्तन म्हणून नाही.
- स्रोत:
- Zohar, D. (1980). Safety climate in industrial organizations: Theoretical and applied implications. Journal of Applied Psychology, 65(1), 96-102.
या सिद्धांतावर आधारित वैध चाचणी द्या
एखाद्या संकल्पनेबद्दल वाचल्याने ती काय आहे हे कळते. प्रमाणित साधनामुळे त्यात तुम्ही कुठे आहात हे कळते. चाचणी विनामूल्य, निकाल काही मिनिटांत.
पुरावा एका दृष्टिक्षेपात
- अनुभवजन्य आधार
- भक्कम पुरावा
- प्रतिकृती
- चांगल्या प्रकारे पुनरावृत्त
- आंतरसांस्कृतिक
- बहुतांशी सार्वत्रिक
- मेटा-विश्लेषणे
- 12 अनुक्रमित
ही मानांकने सिद्धांताबद्दल प्रकाशित साहित्याचा सारांश देतात, त्यावर आधारित कोणत्याही एका चाचणीच्या गुणवत्तेचा नाही. ती खाली दिलेल्या स्रोतांवर आधारित संपादकीय मूल्यमापने आहेत आणि पुरावे वाढत गेले की ती बदलतात.
ऐतिहासिक संदर्भ
Zohar यांनी 1980 मध्ये इस्रायली औद्योगिक कामगारांच्या सर्वेक्षणातून सुरक्षितता वातावरण मांडले, ज्यात दिसले की व्यवस्थापनाच्या सुरक्षिततेबद्दलच्या बांधिलकीच्या धारणा वेगवेगळ्या अपघात नोंदी असलेल्या कारखान्यांमध्ये फरक करतात. 1980 च्या दशकातील मोठ्या औद्योगिक आपत्तींनंतर या संकल्पनेला निकड प्राप्त झाली, कारण तपासांमध्ये वारंवार तांत्रिक नव्हे तर संघटनात्मक कारणे आढळली. Zohar आणि Luria यांच्या 2005 मधील बहुस्तरीय प्रारूपाने संघटना आणि गट यांतील भेदाला औपचारिक रूप दिले. सुरक्षितता वातावरण आता सर्वेक्षण मोजमापांना वस्तुनिष्ठ दुखापतींच्या निकालांशी जोडणारा भरीव पुरावा असलेल्या मोजक्या संघटनात्मक संकल्पनांपैकी एक आहे.
संकल्पना
व्यवस्थापनाचे सुरक्षिततेला प्राधान्य, बांधिलकी आणि सक्षमता
The workgroup's shared perception of whether management genuinely prioritizes safety when it competes with production pressure, is committed to it, and handles it competently (Kines et al., 2011). It reads the collision, not the policy: what management rewards when safety costs something. Low scores contaminate the other dimensions, because workers calibrate to what management actually prioritizes rather than to what it posts.
व्यवस्थापनाकडून सुरक्षिततेचे सक्षमीकरण
The workgroup's shared perception of whether management empowers and involves workers in safety — consulting the people closest to the risk, trusting their judgment, and backing them when they exercise it (Kines et al., 2011). High empowerment goes with rules that fit the work; low empowerment goes with rules made at a distance and quietly renegotiated on the floor.
व्यवस्थापनाकडून सुरक्षिततेबाबत न्याय
The workgroup's shared perception of whether incidents are investigated to find causes rather than culprits, and whether people are treated fairly when they report (Kines et al., 2011). This dimension governs the upward flow of bad news: where justice is perceived as low, incidents do not stop happening — they stop being reported, and the organization loses its early-warning system.
कामगारांची सुरक्षेप्रती बांधिलकी
The workgroup's shared perception of its own commitment to safety — whether workers treat safety as their own responsibility, help each other work safely, and take initiative, rather than leaving safety to rules and inspectors (Kines et al., 2011). It is the dimension most shaped by group history and by what the group visibly tolerates.
कामगारांचे सुरक्षेला प्राधान्य आणि धोक्याचा अस्वीकार
The workgroup's shared perception of whether safety outranks getting the job done fast — whether hazards are treated as unacceptable or as a normal cost of the work, and risk-taking as competence (Kines et al., 2011). High scores describe a group that does not accept risk-taking; low scores describe normalized risk, which rarely announces itself.
सुरक्षिततेबाबत संवाद, शिकणे आणि सहकाऱ्यांच्या सुरक्षितताविषयक सक्षमतेवरील विश्वास
The workgroup's shared perception of whether safety knowledge actually circulates — risks discussed when they appear, help exchanged, lessons drawn from what goes wrong, and co-workers' safety competence taken seriously (Kines et al., 2011). It is the mechanism dimension of the workgroup side: commitment supplies the will, communication turns it into shared practice.
सुरक्षा प्रणालींच्या परिणामकारकतेवर कामगारांचा विश्वास
The workgroup's shared perception that the safety systems — training, safety representatives, safety rounds, early planning of safety — actually work (Kines et al., 2011). High trust means the systems are used and participated in; low trust means they run as theatre, fully staffed and quietly ignored.
साधने
- Nordic Safety Climate Questionnaire(NOSACQ-50)Kines, Lappalainen, Mikkelsen, Olsen, Pousette, Tharaldsen, Tómasson & Törner2011
या सिद्धांतावर आधारित चाचण्या
व्यावहारिक उपयोग
सुरक्षितता वातावरणाचे गुण दुखापतींच्या दराचे अग्रगामी निर्देशक आहेत; अपघात आकडेवारी केवळ भूतकाळातील घटना नोंदवते, तर हे गुण भविष्यातील घटनांचा अंदाज देतात. म्हणूनच उच्च-धोक्याच्या उद्योगांतील नियामक आणि विमा कंपन्या त्यांचा वापर देखरेखीसाठी करतात. गट-स्तरीय निष्कर्ष थेट कृतीयोग्य आहे: पर्यवेक्षक गट-वातावरण घडवतात, म्हणून पर्यवेक्षकांवर लक्ष केंद्रित केलेला हस्तक्षेप धोरण सुधारण्यापेक्षा वातावरण अधिक वेगाने बदलतो, आणि पर्यवेक्षकांच्या सुरक्षितताविषयक संवादावरील नियंत्रित अभ्यासांत दुखापतींचे दर घटल्याचे दिसते. एकत्रित सर्वेक्षण निकालांचा वापर कोणती एकके संस्थेच्या जाहीर प्राधान्यांपासून दूर जात आहेत हे ओळखण्यासाठीही केला जातो.
मोजमाप कसे केले जाते
स्व-अहवाल Likert धारणा प्रश्नांनी मोजले जाते, जे कार्यगट किंवा संघटनेच्या पातळीवर एकत्रित केले जातात; वैधता दाखवलेल्या गटांतर्गत सहमतीवर अवलंबून असते, आणि गुण क्षेत्रीय निकषांच्या तुलनेत आघाडीचे निर्देशक म्हणून वाचले जातात.
टीका आणि मर्यादा
सर्वमान्य परिमाणात्मक रचना नाही: प्रकाशित साधने एकघटकी ते नऊघटकी उकलींपर्यंत आहेत, ज्यामुळे अभ्यासांमधील आणि उद्योगांमधील तुलनात्मकता गंभीरपणे मर्यादित होते. सुरक्षितता वातावरण संकल्पनात्मकदृष्ट्या सुरक्षितता संस्कृतीच्या जवळ आहे, आणि वेगवेगळ्या गोष्टी दर्शवत असूनही उपयोजित साहित्यात बहुतांश ठिकाणी या दोन संज्ञा परस्परपर्यायी म्हणून वापरल्या जातात. वैयक्तिक धारणांचे गटासाठी एकत्रीकरण करण्यासाठी गटांतर्गत सहमती सिद्ध करावी लागते, जी अभ्यासांमध्ये अनेकदा नोंदवली जात नाही. दुखापतींबाबतची भाकीत वैधता खरी असली तरी निरपेक्ष अर्थाने माफक आहे, आणि दुखापतींची आकडेवारी स्वतःच अविश्वसनीय निकाल आहे, कारण नोंदणीवर नेमक्या त्याच वातावरणाचा प्रभाव पडतो जे मोजले जात आहे.
प्रमुख प्रकाशने
- Zohar, D.. (1980). Safety climate in industrial organizations: Theoretical and applied implications. 10.1037/0021-9010.65.1.96
- Zohar, D. & Luria, G.. (2005). A multilevel model of safety climate: Cross-level relationships between organization and group-level climates. 10.1037/0021-9010.90.4.616
- Beus, J. M., Payne, S. C., Bergman, M. E. & Arthur, W.. (2010). Safety climate and injuries: An examination of theoretical and empirical relationships. 10.1037/a0019164