मानसशास्त्रीय मोजमाप प्रत्यक्षात कसे कार्य करते
कॅटलॉगमधील प्रत्येक चाचणीमागील संकल्पना: विश्वसनीयता, वैधता, मानके, मापन त्रुटी, कठीण परिभाषेच्या अडथळ्याशिवाय समजावून सांगितलेल्या, तसेच लोक प्रत्यक्षात विचारत असलेल्या फ्रेमवर्क प्रश्नांची थेट उत्तरे.
मोजमाप कसे कार्य करते
मानसशास्त्रीय गुण विश्वासार्ह कशामुळे ठरतो, त्यात किती त्रुटी असते, आणि प्रमाणित साधन आणि कोणीतरी एका दुपारी लिहिलेली प्रश्नावली यांच्यात फरक करणारे प्रश्न कोणते.
मानसमिती (psychometrics) म्हणजे काय?
ही ती शाखा आहे जी एखादे मानसशास्त्रीय मापन किती चांगले आहे हे ठरवते, आणि समान प्रश्न विचारणाऱ्या दोन चाचण्यांच्या निकालांचे मोल इतके वेगळे का असू शकते याचे कारणही तीच सांगते.
मानसशास्त्रीय चाचणीमध्ये विश्वसनीयता म्हणजे काय?
विश्वसनीयता म्हणजे मोजमापातील सातत्य, अचूकता नव्हे. एखादी चाचणी अत्यंत विश्वसनीय असूनही चुकीच्याच गोष्टीचे मोजमाप करू शकते; म्हणूनच हा पहिला प्रश्न विचारला जातो, पण अखेरचा कधीच नाही.
मानसशास्त्रीय चाचणीमध्ये वैधता म्हणजे काय?
वैधता हा चाचणीकडे असलेला गुणधर्म नाही. एखाद्या विशिष्ट गुणाचा विशिष्ट अर्थ, विशिष्ट उद्देशासाठी, समर्थनीय आहे का, याबद्दलचा तो एक युक्तिवाद आहे; आणि प्रत्येक नव्या वापरासाठी तो पुन्हा नव्याने उभारावा लागतो.
संकल्पना वैधता म्हणजे काय?
मापनातील सर्वात कठीण प्रश्न: तुम्ही जे मोजत आहात ते तुम्ही ज्या प्रकारे व्याख्या केली आहे त्याप्रमाणे अस्तित्वात आहे का, आणि तुमचे साधन त्यापर्यंत पोहोचते का, की त्याच्या शेजारच्या एखाद्या वेगळ्याच गोष्टीपर्यंत.
अभिसारी आणि भेदक वैधता
दोन परस्परविरुद्ध पण समतुल्य अटी: एखाद्या मापनाने ज्याच्याशी जुळायला हवे त्याच्याशी ते जुळले पाहिजे, आणि ज्याच्यापासून वेगळे असल्याचा त्याचा दावा आहे त्यापासून ते वेगळे राहिले पाहिजे. बहुतेक कमकुवत साधने दुसऱ्या अटीवर अयशस्वी ठरतात.
Cronbach's alpha म्हणजे काय, आणि ते काय नाही
मानसशास्त्रीय चाचणीतील सर्वाधिक वेळा नोंदवली जाणारी आकडेवारी, आणि सर्वाधिक चुकीचा अर्थ लावला जाणारी. आल्फा हे सांगत नाही की श्रेणी एकपरिमाणी आहे, आणि उच्च मूल्य हे अनेकदा गुण नसून लक्षण असते.
मापनाची प्रमाण त्रुटी: तुमचा गुण किती चुकीचा असू शकतो
प्रत्येक गुणासोबत त्रुटीची एक मर्यादा असते, आणि बहुतेक मानसशास्त्रीय चाचण्यांमध्ये ती लोकांच्या अंदाजापेक्षा जास्त असते. हा आकडा तुम्हाला सांगतो की फरक खरा कधी असतो आणि केवळ गोंगाट कधी असतो.
मानक आणि शततमक: तुमच्या गुणांची तुलना कशाशी केली जाते
मूळ गुणाचा स्वतःहून काहीच अर्थ लावता येत नाही. तो फक्त संदर्भ गटाच्या तुलनेतच अर्थपूर्ण ठरतो; आणि कोणता गट वापरला गेला, हे कोणत्याही चाचणीबद्दलचे सर्वात परिणामकारक, तरीही सर्वात कमी सांगितले जाणारे तथ्य आहे.
मानसमापन चाचणी प्रत्यक्षात कशी तयार केली जाते
संकल्पनेची व्याख्या करण्यापासून ते प्रसिद्ध झालेल्या मानकांपर्यंतचा हा क्रम पूर्ण होण्यास अनेक वर्षे लागतात, आणि त्यात घातलेल्या बहुतांश गोष्टी गाळल्या जातात. या पायऱ्या माहीत असल्या की झटपट ऑनलाइन क्विझने कोणत्या पायऱ्या वगळल्या हे सहज लक्षात येते.
एखाद्या चाचणीला प्रमाणित (validated) म्हटले जाते, तेव्हा त्याचा अर्थ काय असतो?
हा शब्द कोणत्याही नियमनाखाली नाही आणि ज्या उत्पादनांनी काहीही काम केलेले नसते तीही तो मुक्तपणे वापरतात. या शब्दाला खरा अर्थ असतो तेव्हा त्याचा अर्थ काय असतो, आणि दोन्ही प्रकरणे वेगळी करणारे चार प्रश्न इथे दिले आहेत.
इंटरनेटवरील बहुतेक व्यक्तिमत्त्व चाचण्या विश्वसनीय का नसतात
ते अप्रामाणिक आहेत म्हणून नाही, तर मोजमाप विश्वासार्ह ठरवणाऱ्या पायऱ्या दिसत नाहीत, खर्चिक असतात आणि वगळायला सोप्या असतात; आणि त्या वगळल्या तरी निकाल कसा दिसतो यात काहीच फरक पडत नाही.
स्व-अहवाल काय मोजू शकतो आणि काय मोजू शकत नाही
प्रश्नावली तुम्हाला स्वतःचे निरीक्षक होण्यास सांगतात, आणि ही पद्धत काही गोष्टींसाठी इतरांपेक्षा अधिक चांगली काम करते. ही पद्धत कुठे सक्षम आहे आणि कुठे अपयशी ठरते हे जाणून घेतल्याने कोणताही निकाल तुम्ही कसा वाचता हे बदलते.
एखादी चाचणी काही तरी भाकीत करते, तेव्हा त्याचा अर्थ काय असतो
व्यक्तिमत्त्व संशोधनात 0.30 चा सहसंबंध हा सशक्त निष्कर्ष मानला जातो, पण एका व्यक्तीबद्दल निर्णय घेण्यासाठी तो कमकुवत आधार आहे. दोन्ही विधाने खरी आहेत, आणि या दोहोंमधील तफावतीमुळेच चाचणी निकालांचा बहुतेक गैरवापर होतो.
तपासणी म्हणजे निदान नव्हे
स्क्रीनिंग प्रश्नावली शक्य तितकी जास्त संभाव्य प्रकरणे पकडण्यासाठी तयार केलेली असते, आणि त्याची किंमत म्हणून खोट्या सकारात्मक निकालांचे उच्च प्रमाण स्वीकारले जाते. स्क्रीनिंगच्या गुणाला निदान समजून वाचणे म्हणजे तिच्या रचनेच्या उद्देशाच्या अगदी उलट अर्थ लावणे होय.
तुलना केलेल्या चौकटी
MBTI, DISC, Big Five आणि त्यांच्याबद्दल विचारले जाणारे प्रश्न. NOESIS पहिल्या दोन्हींपैकी काहीही प्रकाशित करत नाही, आणि म्हणूनच ही उत्तरे सरळ देता येतात.
MBTI वैज्ञानिक आहे का?
प्रामाणिक उत्तर होय किंवा नाही यापेक्षा अधिक नेमके आहे: प्रश्नावली बऱ्यापैकी चांगल्या प्रकारे रचलेली आहे, परंतु ज्या प्रकार-सिद्धांतानुसार ती निकाल मांडते त्याला आधार नाही. या दोन्ही गोष्टी सहसा एकाच युक्तिवादात मिसळल्या जातात.
Big Five विरुद्ध MBTI: नेमका फरक काय आहे
त्या काही प्रमाणात त्याच गोष्टी मोजतात. फरक कोणती गुणवैशिष्ट्ये त्या समाविष्ट करतात यात नाही, तर मिळालेल्या आकड्यांचे त्या काय करतात यात आहे; आणि त्यांपैकी एक निवड अशी माहिती गमावते जी दुसरी निवड जपून ठेवते.
DISC ही व्यक्तिमत्त्व चाचणी आहे का?
DISC कामाच्या ठिकाणची वर्तनशैली वर्णन करते, व्यक्तिमत्त्वाची रचना नाही, आणि त्याचे अधिक विश्वासार्ह प्रकाशक हे स्पष्टपणे सांगतात. अडचण तेव्हा सुरू होते जेव्हा कामाच्या ठिकाणच्या शैलीचा प्रोफाइल हा त्या व्यक्तीचे मोजमाप करतो असे मानून वापरला जातो.
Big Five विरुद्ध DISC: प्रत्येकाचा उपयोग कशासाठी
या एकाच गोष्टीचे मोजमाप करणाऱ्या स्पर्धक पद्धती नाहीत. एक म्हणजे डेटावरून तयार केलेले व्यक्तिमत्त्वाचे संरचनात्मक प्रारूप आहे; दुसरी म्हणजे कार्यशाळा आणि सुलभीकरणासाठी तयार केलेली कामाच्या शैलीची चौकट आहे. अचूकतेच्या निकषावर त्यांची तुलना केल्यास दोघांचाही उद्देश दुर्लक्षित राहतो.
व्यक्तिमत्त्व आणि स्वभाव: फरक काय आहे?
स्वभाव हा बाल्यावस्थेतच दिसून येणारा जैविक पायावर आधारित कच्चा माल आहे; व्यक्तिमत्त्व म्हणजे अनुभवांमधून त्यावर घडत जाणारी जडणघडण. हा फरक खरा आहे, पण पाठ्यपुस्तके सुचवतात त्यापेक्षा दोघांमधील सीमा अधिक अस्पष्ट आहे.
तुमच्या आयुष्यभर व्यक्तिमत्त्व बदलते का?
होय, बहुतेक लोकांना दिलासा देणाऱ्या दिशेने, आणि स्वयंसुधारणा साहित्य सांगते त्यापेक्षा अधिक संथ गतीने. बदल आणि त्याचा वेग, या दोन्हींबाबतचा पुरावा असामान्यपणे भक्कम आहे.
अंतर्मुखता आणि संकोचीपणा एकच आहेत का?
नाही, आणि या गोंधळामुळे खरे नुकसान होते. एक म्हणजे तुम्ही आपली ऊर्जा कशी खर्च करता याबद्दलची पसंती; दुसरी म्हणजे इतरांकडून मूल्यमापन होण्याबद्दलची चिंता. ही दोन स्वतंत्र गुणवैशिष्ट्ये आहेत, फक्त त्यांतून दिसणारे वर्तन सारखे वाटते.
भावनिक बुद्धिमत्ता मोजता येते का?
अंशतः, आणि उत्तर तुम्ही या संज्ञेचा अर्थ कोणत्या दोन अगदी वेगळ्या गोष्टींपैकी घेता यावर अवलंबून आहे. एक क्षमता म्हणून मोजता येते; दुसरी स्वतःबद्दलची धारणा म्हणून मोजता येते. त्या सहसा एकच गोष्ट म्हणून विकल्या जातात.
दस्तऐवजीकृत चाचणी कशी दिसते ते पाहा
कॅटलॉगमधील प्रत्येक चाचणी ती कोणते प्रकाशित साधन राबवते, त्याचे लेखक आणि वर्ष, गुणांकन कसे होते आणि तिचे निकाल काय सिद्ध करत नाहीत हे नमूद करते. तुलना करण्यासारखा तो शेवटचा भाग आहे.