Κλίμα ασφάλειας στην εργασία
Zohar, D. · 1980
Γνωστό και ως: Safety Culture (climate operationalisation)
Το κλίμα ασφάλειας είναι το σύνολο των κοινών αντιλήψεων που έχουν τα μέλη μιας ομάδας εργασίας για το πώς δίνεται πράγματι προτεραιότητα στην ασφάλεια στον χώρο εργασίας τους, και συμπεραίνεται όχι από τη γραπτή πολιτική αλλά από όσα κάνει η διοίκηση όταν η ασφάλεια συγκρούεται με την παραγωγή. Η κεντρική διαπίστωση του κατασκευάσματος είναι ότι οι εργαζόμενοι διαβάζουν τις προτεραιότητες που εφαρμόζονται στην πράξη και όχι τις διακηρυγμένες, και προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους σε ό,τι παρατηρούν ότι ανταμείβεται και ανέχεται. Ο Zohar διέκρινε αργότερα το κλίμα σε επίπεδο οργανισμού, που διαμορφώνεται από την πολιτική της ανώτερης διοίκησης, από το κλίμα σε επίπεδο ομάδας, που διαμορφώνεται από τον άμεσο προϊστάμενο, και έδειξε ότι τα δύο μπορούν να αποκλίνουν σημαντικά εντός της ίδιας εταιρείας.
Θεωρία ότι τα μέλη μιας εργασιακής ομάδας έχουν κοινές αντιλήψεις για το πώς προτεραιοποιείται, αντιμετωπίζεται και εκτιμάται πραγματικά η ασφάλεια στον χώρο εργασίας τους, από τη διοίκηση και από την ίδια την ομάδα, και ότι αυτές οι κοινές αντιλήψεις προβλέπουν τη συμπεριφορά ασφάλειας και τα ποσοστά ατυχημάτων πέρα από τις τυπικές πολιτικές. Το κλίμα μετράται ως αντιλήψεις για την τρέχουσα πρακτική, όχι ως στάσεις ή αυτοαναφερόμενη συμπεριφορά.
- Πηγή:
- Zohar, D. (1980). Safety climate in industrial organizations: Theoretical and applied implications. Journal of Applied Psychology, 65(1), 96-102.
Κάντε ένα έγκυρο τεστ βασισμένο σε αυτή τη θεωρία
Η ανάγνωση για ένα κατασκεύασμα σάς λέει τι είναι. Ένα επικυρωμένο εργαλείο σάς δείχνει πού βρίσκεστε εσείς σε αυτό. Δωρεάν συμπλήρωση, αποτελέσματα σε λίγα λεπτά.
Τα τεκμήρια με μια ματιά
- Εμπειρική υποστήριξη
- Ισχυρά τεκμήρια
- Αναπαραγωγή
- Με πολλές επιβεβαιώσεις
- Διαπολιτισμικό
- Κατά βάση καθολικό
- Μετα-αναλύσεις
- 12 ευρετηριασμένα
Αυτές οι αξιολογήσεις συνοψίζουν τη δημοσιευμένη βιβλιογραφία για τη θεωρία και όχι την ποιότητα ενός μεμονωμένου τεστ που βασίζεται σε αυτήν. Πρόκειται για συντακτικές κρίσεις βασισμένες στις πηγές που παρατίθενται παρακάτω και μεταβάλλονται καθώς συσσωρεύονται τα τεκμήρια.
Ιστορικό πλαίσιο
Ο Zohar εισήγαγε το κλίμα ασφάλειας το 1980 με μια έρευνα σε Ισραηλινούς βιομηχανικούς εργάτες, δείχνοντας ότι οι αντιλήψεις για τη δέσμευση της διοίκησης στην ασφάλεια διέκριναν εργοστάσια με διαφορετικό ιστορικό ατυχημάτων. Το κατασκεύασμα απέκτησε επείγουσα σημασία μετά τις μεγάλες βιομηχανικές καταστροφές της δεκαετίας του 1980, όταν οι έρευνες εντόπιζαν επανειλημμένα οργανωσιακά και όχι τεχνικά αίτια. Το πολυεπίπεδο μοντέλο των Zohar και Luria το 2005 τυποποίησε τη διάκριση οργανισμού και ομάδας. Το κλίμα ασφάλειας είναι πλέον ανάμεσα στα λίγα οργανωσιακά κατασκευάσματα με ουσιαστική βάση τεκμηρίων που συνδέει τα μέτρα έρευνας με αντικειμενικά αποτελέσματα τραυματισμών.
Κατασκευάσματα
Προτεραιότητα, δέσμευση και ικανότητα της διοίκησης για την ασφάλεια
The workgroup's shared perception of whether management genuinely prioritizes safety when it competes with production pressure, is committed to it, and handles it competently (Kines et al., 2011). It reads the collision, not the policy: what management rewards when safety costs something. Low scores contaminate the other dimensions, because workers calibrate to what management actually prioritizes rather than to what it posts.
Ενδυνάμωση για την ασφάλεια από τη διοίκηση
The workgroup's shared perception of whether management empowers and involves workers in safety — consulting the people closest to the risk, trusting their judgment, and backing them when they exercise it (Kines et al., 2011). High empowerment goes with rules that fit the work; low empowerment goes with rules made at a distance and quietly renegotiated on the floor.
Δικαιοσύνη της διοίκησης σε θέματα ασφάλειας
The workgroup's shared perception of whether incidents are investigated to find causes rather than culprits, and whether people are treated fairly when they report (Kines et al., 2011). This dimension governs the upward flow of bad news: where justice is perceived as low, incidents do not stop happening — they stop being reported, and the organization loses its early-warning system.
Δέσμευση των εργαζομένων στην ασφάλεια
The workgroup's shared perception of its own commitment to safety — whether workers treat safety as their own responsibility, help each other work safely, and take initiative, rather than leaving safety to rules and inspectors (Kines et al., 2011). It is the dimension most shaped by group history and by what the group visibly tolerates.
Προτεραιότητα των εργαζομένων στην ασφάλεια και μη αποδοχή κινδύνου
The workgroup's shared perception of whether safety outranks getting the job done fast — whether hazards are treated as unacceptable or as a normal cost of the work, and risk-taking as competence (Kines et al., 2011). High scores describe a group that does not accept risk-taking; low scores describe normalized risk, which rarely announces itself.
Επικοινωνία για την ασφάλεια, μάθηση και εμπιστοσύνη στην ικανότητα των συναδέλφων για την ασφάλεια
The workgroup's shared perception of whether safety knowledge actually circulates — risks discussed when they appear, help exchanged, lessons drawn from what goes wrong, and co-workers' safety competence taken seriously (Kines et al., 2011). It is the mechanism dimension of the workgroup side: commitment supplies the will, communication turns it into shared practice.
Εμπιστοσύνη των εργαζομένων στην αποτελεσματικότητα των συστημάτων ασφάλειας
The workgroup's shared perception that the safety systems — training, safety representatives, safety rounds, early planning of safety — actually work (Kines et al., 2011). High trust means the systems are used and participated in; low trust means they run as theatre, fully staffed and quietly ignored.
Εργαλεία
- Σκανδιναβικό ερωτηματολόγιο κλίματος ασφάλειας(NOSACQ-50)Kines, Lappalainen, Mikkelsen, Olsen, Pousette, Tharaldsen, Tómasson & Törner2011
Τεστ βασισμένα σε αυτή τη θεωρία
Πρακτικές εφαρμογές
Οι βαθμολογίες του κλίματος ασφάλειας αποτελούν προπορευόμενους δείκτες των ποσοστών τραυματισμών, προβλέποντας μελλοντικά περιστατικά ενώ οι στατιστικές ατυχημάτων καταγράφουν μόνο τα παρελθοντικά. Γι' αυτό οι ρυθμιστικές αρχές και οι ασφαλιστές σε κλάδους υψηλού κινδύνου τις χρησιμοποιούν στην επιτήρηση. Το εύρημα σε επίπεδο ομάδας είναι άμεσα αξιοποιήσιμο: επειδή οι προϊστάμενοι διαμορφώνουν το κλίμα της ομάδας, η παρέμβαση που στοχεύει στους προϊσταμένους αλλάζει το κλίμα ταχύτερα από την αναθεώρηση της πολιτικής, και ελεγχόμενες μελέτες για την επικοινωνία ασφάλειας από τους προϊσταμένους δείχνουν μείωση των ποσοστών τραυματισμών. Τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα των ερευνών χρησιμοποιούνται επίσης για τον εντοπισμό των μονάδων που αποκλίνουν από τις δηλωμένες προτεραιότητες του οργανισμού.
Πώς μετριέται
Μετριέται με ερωτήματα αντίληψης αυτοαναφοράς τύπου Likert που συγκεντρώνονται σε επίπεδο ομάδας εργασίας ή οργανισμού· η εγκυρότητα εξαρτάται από τεκμηριωμένη συμφωνία εντός της ομάδας, και οι βαθμολογίες διαβάζονται ως δείκτες πρόβλεψης σε σχέση με σημεία αναφοράς του κλάδου.
Κριτική και περιορισμοί
Δεν υπάρχει συμφωνημένη διαστατική δομή: τα δημοσιευμένα εργαλεία κυμαίνονται από λύσεις ενός παράγοντα έως εννέα παραγόντων, γεγονός που περιορίζει σοβαρά τη συγκρισιμότητα μεταξύ μελετών και κλάδων. Το κλίμα ασφάλειας είναι εννοιολογικά κοντά στην κουλτούρα ασφάλειας, και οι δύο όροι χρησιμοποιούνται εναλλακτικά σε μεγάλο μέρος της εφαρμοσμένης βιβλιογραφίας, παρότι δηλώνουν διαφορετικά πράγματα. Η συνάθροιση ατομικών αντιλήψεων σε επίπεδο ομάδας απαιτεί τεκμηριωμένη συμφωνία εντός της ομάδας, την οποία οι μελέτες συχνά δεν αναφέρουν. Η προγνωστική εγκυρότητα για τους τραυματισμούς, αν και υπαρκτή, είναι μέτρια σε απόλυτους όρους, και τα ίδια τα δεδομένα τραυματισμών είναι αναξιόπιστα αποτελέσματα, επειδή η καταγραφή επηρεάζεται από το ίδιο το κλίμα που μετράται.
Βασικές δημοσιεύσεις
- Zohar, D.. (1980). Safety climate in industrial organizations: Theoretical and applied implications. 10.1037/0021-9010.65.1.96
- Zohar, D. & Luria, G.. (2005). A multilevel model of safety climate: Cross-level relationships between organization and group-level climates. 10.1037/0021-9010.90.4.616
- Beus, J. M., Payne, S. C., Bergman, M. E. & Arthur, W.. (2010). Safety climate and injuries: An examination of theoretical and empirical relationships. 10.1037/a0019164