Zainteresowania zawodowe
Holland, J. L. · 1959
Znana również jako: Occupational Interests · RIASEC
Teoria Hollanda traktuje preferencje zawodowe jako stabilną cechę dyspozycyjną, a nie przemijający wybór, organizując zarówno ludzi, jak i środowiska pracy w te same sześć typów: Realistyczny, Badawczy, Artystyczny, Społeczny, Przedsiębiorczy i Konwencjonalny. Typy są ułożone w heksagon, którego geometria stanowi twierdzenie merytoryczne: typy sąsiadujące są bardziej do siebie podobne niż typy przeciwległe, a centralnym przewidywaniem teorii jest zgodność: osoby, których profil zainteresowań pasuje do ich środowiska, wykazują wyższą satysfakcję, stabilność i osiągnięcia. Zainteresowania są traktowane jako domena odrębna zarówno od zdolności, jak i od osobowości.
Ramy traktujące preferencje zawodowe jako stabilną cechę dyspozycyjną, a nie umiejętność: to, do czego jest przyciągana dana osoba, jest mierzalne, spójne w czasie i odrębne od tego, co potrafi robić. Typologia RIASEC Hollanda jest strukturą odniesienia w tej dziedzinie; ORVIS operacjonalizuje ten sam obszar za pomocą ośmiu skal opracowanych empirycznie, a nie na podstawie heksagonu.
- Źródło:
- Holland, J. L. (1959). A theory of vocational choice. Journal of Counseling Psychology, 6(1), 35-45.
- DOI:
- 10.1037/h0040767
Wykonaj zwalidowany test oparty na tej teorii
Czytanie o konstrukcie mówi ci, czym on jest. Zwalidowane narzędzie mówi ci, gdzie ty się na nim znajdujesz. Bezpłatne wykonanie, wyniki w kilka minut.
Dowody w skrócie
- Wsparcie empiryczne
- Silne dowody
- Replikacja
- Dobrze zreplikowane
- Międzykulturowość
- Przeważnie uniwersalne
- Metaanalizy
- 18 zindeksowanych
Te oceny podsumowują opublikowaną literaturę na temat danej teorii, a nie jakość jakiegokolwiek pojedynczego testu na niej opartego. Są to oceny redakcyjne oparte na źródłach wymienionych poniżej i zmieniają się wraz z gromadzeniem nowych dowodów.
Kontekst historyczny
Holland zaproponował tę typologię w 1959 roku i udoskonalał ją przez cztery wydania "Making Vocational Choices" w latach 1973 do 1997. Wchłonęła i uporządkowała starszą tradycję pomiaru zainteresowań, sięgającą Vocational Interest Blank Stronga z 1927 roku oraz inwentarzy Kudera, nadając rozproszonej praktyce empirycznej testowalną strukturę. Ramy RIASEC stały się organizacyjnym trzonem bazy danych zawodowych O*NET amerykańskiego Departamentu Pracy, co pozwala dopasowywać profile zainteresowań do tysięcy rzeczywistych zawodów, a nie do krótkiej listy.
Konstrukty
Przywództwo
Zainteresowanie zawodowe kierowaniem, przekonywaniem i byciem osobą, która podejmuje decyzje, czyli apetyt na przewodzenie, a nie umiejętność przewodzenia (Pozzebon i in., 2010). Osoby z wysokim wynikiem pociągają role, w których publicznie odpowiada się za rezultaty; niski wynik nie oznacza bierności, ponieważ wiele osób chce mieć realny wpływ na pracę bez ochoty na jawne branie odpowiedzialności za wynik.
Organizacja
Zainteresowanie zawodowe budżetami, harmonogramami, dokumentacją i mechanizmami administracyjnymi, które nie pozwalają działaniu się rozprzęgnąć (Pozzebon i in., 2010). Osoby o wysokim wyniku odczuwają autentyczną satysfakcję z systemu, który działa, co jest czymś innym niż osobisty porządek; osoby o niskim wyniku nie są zdezorganizowane, po prostu utrzymywanie samej struktury nic im nie daje.
Altruizm
Zainteresowanie zawodowe pracą, której rezultatem jest poprawa sytuacji innej osoby: nauczanie, opieka, doradztwo, usługi (Pozzebon i in., 2010). Niski wynik nie mówi niczego o tym, czy osoba jest życzliwa, wskazuje tylko na to, że pomaganie nie jest tym, z czego chce, aby składał się jej dzień pracy.
Kreatywność
Zainteresowanie zawodowe pisaniem, występami, projektowaniem i sztuką jako czynnościami zawodowymi, a nie jedynie upodobaniami (Pozzebon i in., 2010). Dotyczy tworzenia, nie docenienia: lubienie muzyki i chęć profesjonalnego jej wykonywania to dwie różne odpowiedzi, a ten konstrukt dotyczy drugiej z nich.
Analiza
Zainteresowanie zawodowe naukami ścisłymi, matematyką oraz problemami, które pozostają wystarczająco nieruchome, by można je było rozłożyć na części (Pozzebon i in., 2010). Osoby z wysokim wynikiem chcą poznać mechanizm, a nie tylko wynik; niski wynik jest powszechny u osób w pełni zdolnych do takiej pracy, które wolałyby jednak spędzać czas na czymś innym.
Produkcja
Zainteresowanie zawodowe uprawą, budowaniem, naprawianiem oraz pracą z narzędziami, ziemią i zwierzętami, czyli najbardziej fizyczne z ośmiu zainteresowań ORVIS (Pozzebon i in., 2010). Opisuje chęć, aby dzień kończył się czymś konkretnym, na co można wskazać.
Przygoda
Zainteresowanie zawodowe związane z rywalizacją, wyzwaniem fizycznym i pracą, w której faktycznie coś jest na szali (Pozzebon i in., 2010). Nie jest to brawura: wysoki wynik opisuje osobę, która jest bardziej obecna, gdy coś jest w grze, natomiast niski wynik opisuje preferencję dla warunków, w których uwaga może być skierowana na pracę, a nie na niebezpieczeństwo.
Erudycja
Zainteresowanie zawodowe czytaniem, pisaniem, językami oraz posługiwaniem się ideami wyrażonymi słowami (Pozzebon i in., 2010). Znajduje się blisko Analizy, nie będąc tym samym: jedno pragnie mechanizmu, drugie pragnie wyrazu.
Realistyczny
Typ realistyczny Hollanda: zainteresowanie zawodowe polegające na pracy z przedmiotami, budowaniu, naprawianiu, obsługiwaniu, testowaniu, czyli pracy, której wynik jest materialny (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Osoby z wysokim wynikiem R często wyczerpuje nie sam wysiłek, lecz abstrakcja: cały dzień poświęcony na rozmowy o pracy, a nie na jej wykonywanie.
Badawczy
Typ badawczy według Hollanda: zainteresowanie zawodowe pracą z ideami, eksperymentami, diagnozowaniem, dowodami, pytaniami, na które faktycznie znajduje się odpowiedzi (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Osoby z wysokim wynikiem w tym typie najlepiej funkcjonują nieco z dala od bezpośredniego działania; konstrukt ten nie wymaga fartucha laboratoryjnego, analiza obecna jest zarówno w finansach, medycynie, programowaniu, jak i w warsztatach naprawczych.
Artystyczny
Typ Artystyczny Hollanda: zainteresowanie zawodowe związane z tworzeniem, czyli sprawianiem, że coś zaczyna istnieć, choć wcześniej nie istniało: tekst, muzyka, obrazy, scenografie (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Wysoki wynik A w pracy o sztywnej strukturze jest częstym źródłem tłumionej frustracji zawodowej; niski wynik A jest równie informacyjny, ponieważ wytyczne, standardy i formaty są odbierane jako wsparcie, a nie jako ograniczenie.
Społeczny
Typ Społeczny Hollanda: zainteresowanie zawodowe związane z pomaganiem, czyli sprawianiem, że ludzie zmieniają się dzięki twojej obecności: uczeniem, prowadzeniem, leczeniem, wspieraniem (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Nie jest to ekstrawersja: można kochać pomaganie i wciąż potrzebować ciszy po jego zakończeniu; ta treść odzwierciedla trwały wpływ w relacjach jeden na jeden bardziej niż towarzyską żywość.
Przedsiębiorczy
Typ przedsiębiorczy Hollanda: zainteresowanie zawodowe polegające na przekonywaniu i przewodzeniu, negocjowaniu, podejmowaniu decyzji i braniu odpowiedzialności za wyniki, wraz z ryzykiem (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Osoby z wysokim profilem E często już nieformalnie zarządzają otoczeniem, w którym się znajdują.
Konwencjonalny
Typ konwencjonalny Hollanda: zainteresowanie zawodowe organizowaniem danych i procesów, prowadzeniem dokładnej dokumentacji, bilansowaniem inwentarzy, systemami, w których nic nie umyka (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Organizacje funkcjonują dzięki osobom o wysokim wyniku C, choć zwykle zapominają to docenić; praca precyzyjna jest tu celem samym w sobie, a nie trampoliną do czegoś innego.
Narzędzia
- O*NET Mini Profil Zainteresowań(Mini-IP)Rounds, J., Wee, C. J. M., Cao, M., Song, C., & Lewis, P.2016
- Oregońskie Skale Zainteresowań Zawodowych(ORVIS)Pozzebon, Visser, Ashton, Lee & Goldberg2010
Testy oparte na tej teorii
Profil Zainteresowań Zawodowych (O*NET Mini-IP)
30-pozycyjny test zainteresowań Departamentu Pracy USA: oceń realne czynności zawodowe i poznaj swój kod Hollanda (RIASEC).
Dowiedz się więcej →Profil Zainteresowań Zawodowych (ORVIS)
Osiem skal zainteresowań zawodowych, ocenianych względem próby społecznej 665 dorosłych.
Dowiedz się więcej →Zastosowania praktyczne
RIASEC to dominujący model w doradztwie zawodowym na całym świecie, wykorzystywany do generowania sugestii zawodowych na podstawie profilu zainteresowań oraz do strukturyzowania rozmów o dopasowaniu. Jego integracja z O*NET oznacza, że profile odpowiadają rzeczywistym danym rynku pracy dotyczącym zadań, ścieżek szkoleniowych i perspektyw zawodowych. Zainteresowania dobrze przewidują wybór kierunku kształcenia i przynależność zawodową oraz umiarkowanie przewidują trwałość w danej dziedzinie. Odczytywany dla samopoznania, profil jest najbardziej użyteczny jako opis rodzaju aktywności zawodowej, ku której dana osoba się skłania, a nie jako recepta na konkretne stanowisko.
Jak to jest mierzone
Mierzone poprzez ocenę zamiłowania do aktywności zawodowych, dając wyniki na sześciu skalach, zwykle podsumowywane jako trzyliterowy kod utworzony z najwyższych typów; interpretowane poprzez zgodność z kodami środowiska.
Krytyka i ograniczenia
Zgodność, czyli centralne przewidywanie tej teorii, ma słabsze poparcie metaanalityczne, niż sugerowałaby popularność tego modelu, przy czym korelacje z satysfakcją z pracy zazwyczaj mieszczą się w przedziale od 0,15 do 0,25. Struktura heksagonalna dobrze pasuje w próbach amerykańskich, lecz jest zniekształcona w wielu próbach niezachodnich, gdzie zwłaszcza pozycje typów Artystycznego i Badawczego ulegają przesunięciu. Sześć typów wykazuje duże i stabilne różnice płciowe (zwłaszcza typy Realistyczny i Społeczny), co rodzi zasadne pytania, czy rekomendacje oparte na zainteresowaniach nie utrwalają segregacji zawodowej. Zainteresowania przewidują też znacznie lepiej to, co ludzie wybierają, niż to, jak dobrze będą działać.
Kluczowe publikacje
- Holland, J. L.. (1959). A theory of vocational choice. 10.1037/h0040767
- Holland, J. L.. (1997). Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments, 3rd edition.
- Tsabari, O., Tziner, A. & Meir, E. I.. (2005). A meta-analysis of the relation between person-environment congruence and work outcomes. 10.1177/1069072704270793