noesisnoesis
OsobowośćSilne dowody

Zainteresowania zawodowe

Holland, J. L. · 1959

Znana również jako: Occupational Interests · RIASEC

Teoria Hollanda traktuje preferencje zawodowe jako stabilną cechę dyspozycyjną, a nie przemijający wybór, organizując zarówno ludzi, jak i środowiska pracy w te same sześć typów: Realistyczny, Badawczy, Artystyczny, Społeczny, Przedsiębiorczy i Konwencjonalny. Typy są ułożone w heksagon, którego geometria stanowi twierdzenie merytoryczne: typy sąsiadujące są bardziej do siebie podobne niż typy przeciwległe, a centralnym przewidywaniem teorii jest zgodność: osoby, których profil zainteresowań pasuje do ich środowiska, wykazują wyższą satysfakcję, stabilność i osiągnięcia. Zainteresowania są traktowane jako domena odrębna zarówno od zdolności, jak i od osobowości.

Ramy traktujące preferencje zawodowe jako stabilną cechę dyspozycyjną, a nie umiejętność: to, do czego jest przyciągana dana osoba, jest mierzalne, spójne w czasie i odrębne od tego, co potrafi robić. Typologia RIASEC Hollanda jest strukturą odniesienia w tej dziedzinie; ORVIS operacjonalizuje ten sam obszar za pomocą ośmiu skal opracowanych empirycznie, a nie na podstawie heksagonu.

Źródło:
Holland, J. L. (1959). A theory of vocational choice. Journal of Counseling Psychology, 6(1), 35-45.
Zmierz to

Wykonaj zwalidowany test oparty na tej teorii

Czytanie o konstrukcie mówi ci, czym on jest. Zwalidowane narzędzie mówi ci, gdzie ty się na nim znajdujesz. Bezpłatne wykonanie, wyniki w kilka minut.

Dowody w skrócie

Wsparcie empiryczne
Silne dowody
Replikacja
Dobrze zreplikowane
Międzykulturowość
Przeważnie uniwersalne
Metaanalizy
18 zindeksowanych
Obszary badawczePsychologia zawodowaDoradztwo zawodowePsychologia organizacjiPsychologia edukacyjna

Te oceny podsumowują opublikowaną literaturę na temat danej teorii, a nie jakość jakiegokolwiek pojedynczego testu na niej opartego. Są to oceny redakcyjne oparte na źródłach wymienionych poniżej i zmieniają się wraz z gromadzeniem nowych dowodów.

Kontekst historyczny

Holland zaproponował tę typologię w 1959 roku i udoskonalał ją przez cztery wydania "Making Vocational Choices" w latach 1973 do 1997. Wchłonęła i uporządkowała starszą tradycję pomiaru zainteresowań, sięgającą Vocational Interest Blank Stronga z 1927 roku oraz inwentarzy Kudera, nadając rozproszonej praktyce empirycznej testowalną strukturę. Ramy RIASEC stały się organizacyjnym trzonem bazy danych zawodowych O*NET amerykańskiego Departamentu Pracy, co pozwala dopasowywać profile zainteresowań do tysięcy rzeczywistych zawodów, a nie do krótkiej listy.

Konstrukty

Przywództwo

Zainteresowanie zawodowe kierowaniem, przekonywaniem i byciem osobą, która podejmuje decyzje, czyli apetyt na przewodzenie, a nie umiejętność przewodzenia (Pozzebon i in., 2010). Osoby z wysokim wynikiem pociągają role, w których publicznie odpowiada się za rezultaty; niski wynik nie oznacza bierności, ponieważ wiele osób chce mieć realny wpływ na pracę bez ochoty na jawne branie odpowiedzialności za wynik.

Organizacja

Zainteresowanie zawodowe budżetami, harmonogramami, dokumentacją i mechanizmami administracyjnymi, które nie pozwalają działaniu się rozprzęgnąć (Pozzebon i in., 2010). Osoby o wysokim wyniku odczuwają autentyczną satysfakcję z systemu, który działa, co jest czymś innym niż osobisty porządek; osoby o niskim wyniku nie są zdezorganizowane, po prostu utrzymywanie samej struktury nic im nie daje.

Altruizm

Zainteresowanie zawodowe pracą, której rezultatem jest poprawa sytuacji innej osoby: nauczanie, opieka, doradztwo, usługi (Pozzebon i in., 2010). Niski wynik nie mówi niczego o tym, czy osoba jest życzliwa, wskazuje tylko na to, że pomaganie nie jest tym, z czego chce, aby składał się jej dzień pracy.

Kreatywność

Zainteresowanie zawodowe pisaniem, występami, projektowaniem i sztuką jako czynnościami zawodowymi, a nie jedynie upodobaniami (Pozzebon i in., 2010). Dotyczy tworzenia, nie docenienia: lubienie muzyki i chęć profesjonalnego jej wykonywania to dwie różne odpowiedzi, a ten konstrukt dotyczy drugiej z nich.

Analiza

Zainteresowanie zawodowe naukami ścisłymi, matematyką oraz problemami, które pozostają wystarczająco nieruchome, by można je było rozłożyć na części (Pozzebon i in., 2010). Osoby z wysokim wynikiem chcą poznać mechanizm, a nie tylko wynik; niski wynik jest powszechny u osób w pełni zdolnych do takiej pracy, które wolałyby jednak spędzać czas na czymś innym.

Produkcja

Zainteresowanie zawodowe uprawą, budowaniem, naprawianiem oraz pracą z narzędziami, ziemią i zwierzętami, czyli najbardziej fizyczne z ośmiu zainteresowań ORVIS (Pozzebon i in., 2010). Opisuje chęć, aby dzień kończył się czymś konkretnym, na co można wskazać.

Przygoda

Zainteresowanie zawodowe związane z rywalizacją, wyzwaniem fizycznym i pracą, w której faktycznie coś jest na szali (Pozzebon i in., 2010). Nie jest to brawura: wysoki wynik opisuje osobę, która jest bardziej obecna, gdy coś jest w grze, natomiast niski wynik opisuje preferencję dla warunków, w których uwaga może być skierowana na pracę, a nie na niebezpieczeństwo.

Erudycja

Zainteresowanie zawodowe czytaniem, pisaniem, językami oraz posługiwaniem się ideami wyrażonymi słowami (Pozzebon i in., 2010). Znajduje się blisko Analizy, nie będąc tym samym: jedno pragnie mechanizmu, drugie pragnie wyrazu.

Realistyczny

Typ realistyczny Hollanda: zainteresowanie zawodowe polegające na pracy z przedmiotami, budowaniu, naprawianiu, obsługiwaniu, testowaniu, czyli pracy, której wynik jest materialny (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Osoby z wysokim wynikiem R często wyczerpuje nie sam wysiłek, lecz abstrakcja: cały dzień poświęcony na rozmowy o pracy, a nie na jej wykonywanie.

Badawczy

Typ badawczy według Hollanda: zainteresowanie zawodowe pracą z ideami, eksperymentami, diagnozowaniem, dowodami, pytaniami, na które faktycznie znajduje się odpowiedzi (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Osoby z wysokim wynikiem w tym typie najlepiej funkcjonują nieco z dala od bezpośredniego działania; konstrukt ten nie wymaga fartucha laboratoryjnego, analiza obecna jest zarówno w finansach, medycynie, programowaniu, jak i w warsztatach naprawczych.

Artystyczny

Typ Artystyczny Hollanda: zainteresowanie zawodowe związane z tworzeniem, czyli sprawianiem, że coś zaczyna istnieć, choć wcześniej nie istniało: tekst, muzyka, obrazy, scenografie (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Wysoki wynik A w pracy o sztywnej strukturze jest częstym źródłem tłumionej frustracji zawodowej; niski wynik A jest równie informacyjny, ponieważ wytyczne, standardy i formaty są odbierane jako wsparcie, a nie jako ograniczenie.

Społeczny

Typ Społeczny Hollanda: zainteresowanie zawodowe związane z pomaganiem, czyli sprawianiem, że ludzie zmieniają się dzięki twojej obecności: uczeniem, prowadzeniem, leczeniem, wspieraniem (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Nie jest to ekstrawersja: można kochać pomaganie i wciąż potrzebować ciszy po jego zakończeniu; ta treść odzwierciedla trwały wpływ w relacjach jeden na jeden bardziej niż towarzyską żywość.

Przedsiębiorczy

Typ przedsiębiorczy Hollanda: zainteresowanie zawodowe polegające na przekonywaniu i przewodzeniu, negocjowaniu, podejmowaniu decyzji i braniu odpowiedzialności za wyniki, wraz z ryzykiem (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Osoby z wysokim profilem E często już nieformalnie zarządzają otoczeniem, w którym się znajdują.

Konwencjonalny

Typ konwencjonalny Hollanda: zainteresowanie zawodowe organizowaniem danych i procesów, prowadzeniem dokładnej dokumentacji, bilansowaniem inwentarzy, systemami, w których nic nie umyka (Holland, 1997; Rounds i in., 2016). Organizacje funkcjonują dzięki osobom o wysokim wyniku C, choć zwykle zapominają to docenić; praca precyzyjna jest tu celem samym w sobie, a nie trampoliną do czegoś innego.

Narzędzia

  • O*NET Mini Profil Zainteresowań(Mini-IP)Rounds, J., Wee, C. J. M., Cao, M., Song, C., & Lewis, P.2016
  • Oregońskie Skale Zainteresowań Zawodowych(ORVIS)Pozzebon, Visser, Ashton, Lee & Goldberg2010

Testy oparte na tej teorii

Zastosowania praktyczne

RIASEC to dominujący model w doradztwie zawodowym na całym świecie, wykorzystywany do generowania sugestii zawodowych na podstawie profilu zainteresowań oraz do strukturyzowania rozmów o dopasowaniu. Jego integracja z O*NET oznacza, że profile odpowiadają rzeczywistym danym rynku pracy dotyczącym zadań, ścieżek szkoleniowych i perspektyw zawodowych. Zainteresowania dobrze przewidują wybór kierunku kształcenia i przynależność zawodową oraz umiarkowanie przewidują trwałość w danej dziedzinie. Odczytywany dla samopoznania, profil jest najbardziej użyteczny jako opis rodzaju aktywności zawodowej, ku której dana osoba się skłania, a nie jako recepta na konkretne stanowisko.

Jak to jest mierzone

Mierzone poprzez ocenę zamiłowania do aktywności zawodowych, dając wyniki na sześciu skalach, zwykle podsumowywane jako trzyliterowy kod utworzony z najwyższych typów; interpretowane poprzez zgodność z kodami środowiska.

Krytyka i ograniczenia

Zgodność, czyli centralne przewidywanie tej teorii, ma słabsze poparcie metaanalityczne, niż sugerowałaby popularność tego modelu, przy czym korelacje z satysfakcją z pracy zazwyczaj mieszczą się w przedziale od 0,15 do 0,25. Struktura heksagonalna dobrze pasuje w próbach amerykańskich, lecz jest zniekształcona w wielu próbach niezachodnich, gdzie zwłaszcza pozycje typów Artystycznego i Badawczego ulegają przesunięciu. Sześć typów wykazuje duże i stabilne różnice płciowe (zwłaszcza typy Realistyczny i Społeczny), co rodzi zasadne pytania, czy rekomendacje oparte na zainteresowaniach nie utrwalają segregacji zawodowej. Zainteresowania przewidują też znacznie lepiej to, co ludzie wybierają, niż to, jak dobrze będą działać.

Kluczowe publikacje

  • Holland, J. L.. (1959). A theory of vocational choice. 10.1037/h0040767
  • Holland, J. L.. (1997). Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments, 3rd edition.
  • Tsabari, O., Tziner, A. & Meir, E. I.. (2005). A meta-analysis of the relation between person-environment congruence and work outcomes. 10.1177/1069072704270793

Powiązane teorie

Zainteresowania zawodowe, definicja, dowody i sposób pomiaru | NOESIS