व्यक्तिमत्त्वभक्कम पुरावा

स्व-संकल्पना सिद्धांत

Rosenberg, M. · 1965

याला असेही म्हणतात: Self-Esteem Theory · Self-Concept

Rosenberg यांचा स्व-संकल्पना सिद्धांत आत्मसन्मानाला स्वतःच्या मूल्याचे सर्वसमावेशक, एकपरिमाणी मूल्यमापन मानतो. हे मापन 10 प्रश्नांच्या, व्यापकपणे वापरल्या जाणाऱ्या Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES) द्वारे केले जाते. सामाजिक संवादातून आणि महत्त्वाच्या व्यक्तींकडून मिळणाऱ्या प्रतिबिंबित मूल्यमापनातून स्व-संकल्पना घडते आणि आत्मसन्मान हा व्यापक स्व-संकल्पनेचा मूल्यमापनात्मक घटक असतो, असे हा सिद्धांत मांडतो. RSES 53 देशांत वापरली गेली आहे आणि 28 भाषांमध्ये अनुवादित झाली आहे; मानसशास्त्रीय संशोधनात आत्मसन्मान मोजण्याचे ती सर्वाधिक वापरले जाणारे साधन आहे.

स्वतःच्या मूल्याचे एकपरिमाणी मूल्यमापन म्हणून जागतिक आत्मसन्मानाचा सिद्धांत, ज्यात स्व-स्वीकार, स्व-आदर आणि पुरेसेपणाची भावना यांचा समावेश असतो. Rosenberg आत्मसन्मान श्रेणीचा पाया.

स्रोत:: Rosenberg, M. (1965). Society and the Adolescent Self-Image. Princeton, NJ: Princeton University Press.
DOI:: 10.1515/9781400876136

मोजा

या सिद्धांतावर आधारित वैध चाचणी द्या

एखाद्या संकल्पनेबद्दल वाचल्याने ती काय आहे हे कळते. प्रमाणित साधनामुळे त्यात तुम्ही कुठे आहात हे कळते. चाचणी विनामूल्य, निकाल काही मिनिटांत.

मोफत सुरू करा चाचणी पहा

पुरावा एका दृष्टिक्षेपात

अनुभवजन्य आधार: भक्कम पुरावा
प्रतिकृती: चांगल्या प्रकारे पुनरावृत्त
आंतरसांस्कृतिक: बहुतांशी सार्वत्रिक
मेटा-विश्लेषणे: 20 अनुक्रमित

संशोधन क्षेत्रेसामाजिक मानसशास्त्रविकासात्मक मानसशास्त्रक्लिनिकल मानसशास्त्रशिक्षणव्यक्तिमत्त्व मानसशास्त्र

ही मानांकने सिद्धांताबद्दल प्रकाशित साहित्याचा सारांश देतात, त्यावर आधारित कोणत्याही एका चाचणीच्या गुणवत्तेचा नाही. ती खाली दिलेल्या स्रोतांवर आधारित संपादकीय मूल्यमापने आहेत आणि पुरावे वाढत गेले की ती बदलतात.

ऐतिहासिक संदर्भ

Morris Rosenberg यांनी न्यूयॉर्क राज्यातील विविध सामाजिक, धार्मिक आणि राष्ट्रीय पार्श्वभूमीच्या 5,000 पेक्षा जास्त हायस्कूल विद्यार्थ्यांचा अभ्यास करताना आत्मप्रतिमेचा आपला सिद्धांत विकसित केला आणि आपले निष्कर्ष 'Society and the Adolescent Self-Image' (1965) मध्ये प्रकाशित केले. या कार्यावर George Herbert Mead यांच्या प्रतीकात्मक परस्परक्रियावादाचा आणि Charles Horton Cooley यांच्या 'looking-glass self' संकल्पनेचा प्रभाव होता, ज्यामुळे आत्मसन्मान सामाजिक प्रक्रियांमध्ये रुजलेला मानला गेला. Rosenberg यांनी 'Conceiving the Self' (1979) मध्ये सिद्धांताचा आणखी विस्तार केला, ज्यात आत्मप्रतिमेचा आशय, रचना आणि मूल्यमापन यांत फरक केला, आणि त्यातून Shavelson, Hubner आणि Stanton (1976) तसेच Marsh (1985) यांची पुढील बहुपरिमाणी प्रतिमाने प्रेरित झाली.

संकल्पना

आत्मसन्मान

A global evaluative attitude toward the self, defined by Rosenberg (1965) as the individual's overall positive or negative orientation toward oneself as a totality, encompassing feelings of self-worth, self-respect, and self-acceptance. High self-esteem reflects the belief that one is 'good enough' without necessarily considering oneself superior, while low self-esteem is associated with self-rejection and a pervasive lack of self-respect.

साधने

NOESIS Self-Esteem ScaleNOESIS2026

या सिद्धांतावर आधारित चाचण्या

आत्मसन्मान मूल्यमापन

10 प्रश्नांसह तुमची स्वतःच्या मूल्याची एकूण जाणीव समजून घ्या.

अधिक जाणून घ्या →

व्यावहारिक उपयोग

वैद्यकीय व्यवहारात RSES चा नियमितपणे वापर नैराश्य, चिंता आणि स्वमूल्यमापन बिघडलेल्या इतर स्थितींमधील रुग्णांचा आत्मसन्मान तपासण्यासाठी व त्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी केला जातो, आणि CBT व स्कीमा थेरपीमधील हस्तक्षेपांना दिशा देतो. शैक्षणिक संदर्भात ही श्रेणी शालेय मानसशास्त्रज्ञांना कमी आत्मसन्मानामुळे शैक्षणिक व सामाजिक अडचणींचा धोका असलेले विद्यार्थी ओळखण्यास मदत करते, आणि दादागिरी प्रतिबंध व हस्तक्षेप कार्यक्रमांना माहिती पुरवते. संघटनात्मक मानसशास्त्रात आत्मसन्मानाचे मापन नेतृत्व विकास, कर्मचारी स्वास्थ्य मूल्यमापन आणि कामाच्या ठिकाणच्या समाधानावरील संशोधनाला आधार देते.

मोजमाप कसे केले जाते

RSES मध्ये 10 प्रश्न आहेत (5 सकारात्मक आणि 5 नकारात्मक शब्दरचनेचे), जे 4-बिंदू Likert श्रेणीवर मोजले जातात. संशोधन सातत्याने दर्शवते की 4-20% प्रतिसादक सकारात्मक आणि नकारात्मक प्रश्नांवर विसंगत उत्तरे देतात, ज्यामुळे पद्धती-परिणाम निर्माण होतो आणि तो घटक रचना विश्लेषणांमध्ये गोंधळ निर्माण करतो.

टीका आणि मर्यादा

RSES च्या गृहीत एकपरिमाणी रचनेवर प्रश्नचिन्ह उभे केले गेले आहे, कारण घटक विश्लेषणे सातत्याने सकारात्मक आणि नकारात्मक शब्दरचनेच्या प्रश्नांमुळे निर्माण झालेली द्विघटक रचना दाखवतात, आणि हे आत्मसन्मानाचे वास्तविक परिमाण दर्शवते की पद्धतीजन्य कृत्रिमता, याबद्दल शंका निर्माण होतात. टीकाकार म्हणतात की सर्वसाधारण आत्मसन्मानाचा दृष्टिकोन बहुआयामी संकल्पनेचे अतिसुलभीकरण करतो, आणि सापेक्ष आत्मसन्मान (बाह्य मान्यतेशी जोडलेला) आणि स्थिर आंतरिक आत्ममूल्य यांमधील महत्त्वाचे भेद दुर्लक्षित करतो. या श्रेणीत मापन मर्यादाही दिसतात, जसे की प्रश्नांच्या काठिण्य पातळीचा अपुरा विस्तार, काही लोकसंख्यांवर असमान परिणाम करणारे नकारात्मक शब्दरचनेचे परिणाम, आणि समूहवादी विरुद्ध व्यक्तिवादी समाजांमधील प्रतिसाद पद्धतींतील संभाव्य सांस्कृतिक पूर्वग्रह.

प्रमुख प्रकाशने

Rosenberg, M.. (1965). Society and the Adolescent Self-Image. 10.1515/9781400876136
Rosenberg, M.. (1979). Conceiving the Self.
Schmitt, D. P. & Allik, J.. (2005). Simultaneous Administration of the Rosenberg Self-Esteem Scale in 53 Nations: Exploring the Universal and Culture-Specific Features of Global Self-Esteem. 10.1037/0022-3514.89.4.623
Marsh, H. W. & Shavelson, R.. (1985). Self-Concept: Its Multifaceted, Hierarchical Structure. 10.1207/s15326985ep2003_1