Pekiştirme Duyarlılığı Teorisi
Gray, J. A. · 1970
Diğer adları: RST · BIS/BAS · Gray's Theory
Pekiştirme Duyarlılığı Kuramı, kişiliği ödül ve cezaya tepki veren beyin sistemlerinin farklı duyarlılığına dayandırır. Davranışsal Yaklaşma Sistemi ödül sinyallerine tepki verir ve yaklaşma, dürtüsellik ile olumlu beklentiyi yönlendirir; Davranışsal Ketleme Sistemi birbiriyle çatışan hedefler arasındaki çelişkiye tepki verir ve kaygı, risk değerlendirmesi ile davranışsal kesintiye yol açar; Savaş-Kaç-Don Sistemi koşulsuz nahoş uyaranlara tepki verir ve korku ile savunmacı eylem üretir. Bu sistemlerin tepkiselliğindeki bireysel farklılıklar, özellik kaygısı ve dürtüselliğin biyolojik temeli olarak öne sürülür.
İki temel motivasyonel sistem öne süren nörobiyolojik bir teori: cezaya ve yeniliğe duyarlı olup kaygı üreten Davranışsal Engelleme Sistemi (BIS) ve ödül sinyallerine duyarlı olup yaklaşma motivasyonu üreten Davranışsal Etkinleştirme Sistemi (BAS). BAS ise Dürtü, Eğlence Arayışı ve Ödül Duyarlılığı olarak alt bölümlere ayrılır.
- Kaynak:
- Gray, J. A. (1970). The psychophysiological basis of introversion-extraversion. Behaviour Research and Therapy, 8(3), 249-266.
Bu teoriye dayanan geçerliği kanıtlanmış bir test yap
Bir yapı hakkında okumak, onun ne olduğunu söyler. Geçerliği kanıtlanmış bir ölçme aracı ise bu konuda nerede durduğunu söyler. Ücretsizdir, sonuçlar dakikalar içinde.
Bir bakışta kanıtlar
- Ampirik destek
- Orta düzey kanıt
- Tekrarlanabilirlik
- Kısmen tekrarlanmış
- Kültürler arası
- Büyük ölçüde evrensel
- Meta-analizler
- 8 dizine eklendi
Bu değerlendirmeler, teoriye dayalı herhangi bir testin kalitesini değil, teori hakkında yayımlanmış literatürü özetler. Bunlar aşağıda listelenen kaynaklara dayanan editoryal değerlendirmelerdir ve kanıtlar biriktikçe değişirler.
Tarihsel Bağlam
Gray, bu teoriyi 1970 yılında Eysenck'in uyarılma temelli modeline biyolojik temelli bir alternatif olarak öne sürmüş, gerçek nöral sistemler olduğunu savunduğu yapıya uyum sağlamak için Eysenck'in dışadönüklük ve nevrotiklik eksenlerini döndürmüştür. Özgün formülasyon, BIS'i koşullu ceza sinyallerine tepki veren bir sistem olarak tanımlamıştır. Gray ve McNaughton'ın 2000 yılındaki köklü revizyonu, BIS'i her türlü hedef çatışması tespitine yeniden atamış ve korkuyu (FFFS) kaygıdan (BIS) ayırmıştır; bu ayrımın doğrudan klinik sonuçları vardır. Ölçüm ise teorinin gerisinde kalmıştır: Carver ve White'ın yaygın olarak kullanılan 1994 tarihli BIS/BAS ölçekleri revizyondan önce geliştirilmiş olup özgün modeli işlevselleştirmektedir.
Yapılar
Davranışsal Ketlenme (BIS)
Sensitivity to punishment, novelty, and threat cues producing anxiety and behavioral inhibition (Gray, 1970).
BAS Eğlence Arayışı
Impulsive approach toward novel and exciting stimuli — desire for new experiences and spontaneity (Carver & White, 1994).
BAS Sürücü Sistemi
Persistent pursuit of desired goals — motivation to succeed, lead, and excel (Carver & White, 1994).
BAS Ödül Duyarlılığı
Positive emotional responses to reward cues — excitement, enthusiasm, and positive anticipation (Carver & White, 1994).
Araçlar
- IPIP BIS/BAS Ölçekleri(IPIP-BIS/BAS)Goldberg, L. R. (IPIP), measuring constructs of Gray, J. A. and Carver, C. S. & White, T. L.1999
Bu teoriye dayalı testler
Pratik Uygulamalar
Bu teori, korku temelli ve kaygı temelli bozukluklar arasındaki klinik ayrımın temelini oluşturur ve FFFS aracılı korkuyu pek etkilemeden BIS aracılı kaygıyı azaltan anksiyolitik ilaçlara verilen farklı tepkiyi öngörür. Yüksek BAS duyarlılığı madde kullanımı, mani riski ve ödül güdümlü dürtüsellikle ilişkiliyken, yüksek BIS duyarlılığı kaygı bozuklukları ve davranışsal engellemeyle ilişkilidir. Öz bilgi açısından bu teori, günlük dilde birbirine karıştırılan iki deneyimi birbirinden ayırır: ne yapılacağına dair bir çatışma nedeniyle durdurulmuş olmak ile belirli bir şeyden korkmuş olmak.
Nasıl Ölçülür
Ayrı BIS ve BAS puanları veren öz bildirim Likert ölçekleriyle ölçülür (BAS genellikle dürtü, eğlence arayışı ve ödül duyarlılığı olarak üçe ayrılır); FFFS yalnızca 2000 sonrası araçlarda ayrı olarak ele alınır.
Eleştiriler ve Sınırlılıklar
Teori ile ölçüm arasındaki uçurum temel sorundur: yayımlanmış verilerin neredeyse tamamı, 2000 revizyonunun geçersiz kıldığı 1970 modeli için geliştirilmiş ölçekleri kullanmaktadır, bu nedenle kanıt tabanının büyük bir kısmı artık geçerliliğini yitirmiş bir formülasyonu test etmektedir. RST-PQ gibi revizyon sonrası araçlar daha yeni olup norm değerleri daha az yerleşiktir. BAS, tek boyutlu değil tutarlı bir şekilde çok faktörlüdür. Sistemleri belirli nöral devrelere eşleme girişimleri tutarsız sonuçlar vermiş olup BIS'in septo-hipokampal lokalizasyonu, ilk açıklamaların ima ettiğinden daha az sağlam bir zemine dayanmaktadır.
Önemli Yayınlar
- Gray, J. A.. (1970). The psychophysiological basis of introversion-extraversion. 10.1016/0005-7967(70)90069-0
- Gray, J. A. & McNaughton, N.. (2000). The Neuropsychology of Anxiety, 2nd edition.
- Carver, C. S. & White, T. L.. (1994). Behavioral inhibition, behavioral activation, and affective responses to impending reward and punishment: The BIS/BAS scales. 10.1037/0022-3514.67.2.319