Osobowość i temperament: jaka jest różnica?

Temperament i osobowość są często używane zamiennie w codziennej mowie, a rozróżnienie między nimi jest rzeczywiste, choć jest to kwestia stopnia, a nie wyraźnej granicy.

Konwencjonalne rozróżnienie

Temperament odnosi się do konstytucjonalnie uwarunkowanych różnic indywidualnych w zakresie reaktywności i samoregulacji, obserwowalnych bardzo wcześnie w życiu i stosunkowo stabilnych. Niemowlęta różnią się od pierwszych tygodni tym, jak silnie reagują na nowość, jak łatwo można je uspokoić, jak bardzo dążą do kontaktu lub się wycofują. Te różnice poprzedzają jakąkolwiek znaczącą historię uczenia się, co stanowi sedno argumentu, że są one konstytucjonalne.

Osobowość odnosi się do szerszych, bardziej rozbudowanych wzorców myślenia, odczuwania i zachowania, które charakteryzują osobę dorosłą. Obejmuje temperament jako fundament, ale dodaje wszystko, co zostało na nim zbudowane: wartości, przekonania, charakterystyczne adaptacje, tożsamość, strategie, które dana osoba wypracowała, by radzić sobie z własną reaktywnością.

Najczęściej używana metafora mówi, że temperament to surowiec, a osobowość to to, co doświadczenie z niego uczyniło.

Skąd się to wywodzi

Współczesny program badawczy zaczyna się od nowojorskiego badania podłużnego Thomasa i Chess w latach 50. XX wieku, które śledziło niemowlęta i zidentyfikowało dziewięć wymiarów temperamentu, później zgrupowanych we wzorce łatwe, trudne i wolno rozgrzewające się. Praca Kagana nad zahamowaniem behawioralnym w latach 80. wykazała, że podgrupa niemowląt silnie reagujących na nowość w czwartym miesiącu życia pozostaje bardziej zahamowana aż do okresu dorastania, z mierzalnymi różnicami fizjologicznymi.

Model Rothbart, obecnie najbardziej wpływowy, sprowadza temperament do trzech szerokich czynników: surgencji, czyli ekstrawersji, afektywności negatywnej oraz kontroli wysiłkowej. Wcześniejszy model EAS Bussa i Plomina proponował emocjonalność, aktywność i towarzyskość.

Gdzie granica się zaciera

Wyraźne rozróżnienie napotyka trudności na obu krańcach.

Wymiary cech osobowości dorosłej wyglądają bardzo podobnie do dorosłej wersji wymiarów temperamentu. Surgencja Rothbart odpowiada ekstrawersji, afektywność negatywna neurotyczności, kontrola wysiłkowa sumienności. To trzy z pięciu wielkich czynników opatrzone inną etykietą rozwojową. Jeśli cechy dorosłych są w dużej mierze rozbudowanym temperamentem, kategorie te nie opisują różnych rzeczy, lecz raczej te same rzeczy na różnych etapach życia.

Szacunki odziedziczalności również ich nie rozdzielają. Zarówno temperament, jak i cechy osobowości dorosłej wykazują odziedziczalność w zakresie od 40 do 60 procent, temperament nie jest wyjątkowo biologiczny, a osobowość nie jest wyjątkowo wyuczona.

Temperament nie jest też stały. Zahamowane niemowlęta Kagana z większym prawdopodobieństwem stawały się zahamowanymi nastolatkami, ale znaczna część nie stała się taka. Wczesny temperament zmienia szanse, ale nie determinuje wyniku.

Dlaczego rozróżnienie nadal warto zachować

Nawet zatarte, spełnia użyteczną funkcję.

Wyjaśnia, dlaczego zmiana jest możliwa, ale powolna. Jeśli część tego, z czym pracujesz, była obecna, zanim miałeś jakikolwiek wpływ na jej istnienie, wysiłek przynosi stopniowy postęp, a nie przemianę, a oczekiwanie przemiany to dobry sposób na błędne wnioskowanie, że nic się nie zmienia.

Oddziela też reaktywność od regulacji, co codzienny język zlewa w jedno. Dwie osoby mogą mieć taką samą intensywność reakcji emocjonalnej i ogromnie różnić się tym, co z nią robią. Ta druga cecha jest znacznie bardziej podatna na trening niż pierwsza, a interwencje ukierunkowane na regulację, a nie na reaktywność, mają lepsze dowody skuteczności.

W kategoriach pomiaru

Narzędzia przeznaczone dla dorosłych mierzą osobowość, nie temperament. Ocena temperamentu odbywa się za pomocą narzędzi dla niemowląt i dzieci, często poprzez raport rodzica lub obserwację, i nie przekłada się na osoby dorosłe.

To, co uchwytuje kwestionariusz dla dorosłych, to obecny stan systemu o konstytucjonalnych podstawach, na który nałożyły się dekady historii. Dlatego wynik cechy najlepiej odczytywać jako opis tego, gdzie jesteś teraz: informacyjny, umiarkowanie stabilny i niebędący stwierdzeniem o tym, co było nieuniknione.