Είναι η εσωστρέφεια το ίδιο με τη συστολή;

Η εσωστρέφεια και η συστολή αντιμετωπίζονται συχνά ως το ίδιο πράγμα, ακόμη και από ανθρώπους που θεωρούν ότι τους χαρακτηρίζουν και οι δύο. Πρόκειται για διακριτά κατασκευάσματα, με διαφορετικές συσχετίσεις, διαφορετικές συνέπειες και διαφορετική ανταπόκριση στην παρέμβαση. Αξίζει να ξεκαθαρίσουμε αυτή τη σύγχυση, γιατί οδηγεί τους ανθρώπους να θεωρούν σταθερό στοιχείο της ιδιοσυγκρασίας τους κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί και να αντιμετωπίζουν ως πρόβλημα κάτι που δεν είναι.

Η διάκριση

Η εσωστρέφεια είναι μια θέση στη διάσταση της εξωστρέφειας: προτίμηση για χαμηλότερα επίπεδα κοινωνικής διέγερσης. Οι εσωστρεφείς τείνουν να βρίσκουν την παρατεταμένη κοινωνική επαφή εξαντλητική αντί να αντλούν ενέργεια από αυτήν, προτιμούν το βάθος από το εύρος στις σχέσεις τους και σκέφτονται πριν μιλήσουν. Αυτό δεν λέει τίποτα για τις ικανότητές τους ή για το πόσο άνετα αισθάνονται σε κοινωνικές περιστάσεις. Ένας εσωστρεφής μπορεί να αισθάνεται απολύτως άνετα όταν συναναστρέφεται άλλους και απλώς να προτιμά να το κάνει λιγότερο.

Η συστολή είναι άγχος σε κοινωνικές περιστάσεις, συγκεκριμένα ο εκ των προτέρων φόβος της αρνητικής αξιολόγησης. Ένας συνεσταλμένος άνθρωπος μπορεί να επιθυμεί πολύ την κοινωνική επαφή, αλλά η δυσφορία να τον εμποδίζει. Η συστολή συνδέεται περισσότερο με τον νευρωτισμό και το κοινωνικό άγχος παρά με την εξωστρέφεια.

Ένας σαφής τρόπος να δείτε τη διαφορά: η εσωστρέφεια αφορά το πόση κοινωνική επαφή θέλετε, ενώ η συστολή το πόσο σας κοστίζει.

Γιατί συγχέονται

Οδηγούν σε παρόμοια εξωτερική συμπεριφορά. Τόσο οι εσωστρεφείς όσο και οι συνεσταλμένοι άνθρωποι μπορεί να μιλούν λιγότερο σε ομάδες, να αρνούνται προσκλήσεις και να στέκονται στην άκρη σε ένα πάρτι. Ένας παρατηρητής βλέπει το ίδιο πράγμα.

Η εσωτερική εμπειρία διαφέρει εντελώς. Ο εσωστρεφής στην άκρη του πάρτι συχνά αισθάνεται μια χαρά και προτιμά να βρίσκεται εκεί παρά στο κέντρο. Ο συνεσταλμένος άνθρωπος στην άκρη συχνά θέλει να βρίσκεται στο κέντρο, αλλά δεν μπορεί να πάρει την απόφαση να διασχίσει τον χώρο.

Η εσωστρέφεια και η συστολή παρουσιάζουν επίσης μια μέτρια συσχέτιση, αρκετή ώστε να θολώνουν στατιστικά τα όρια μεταξύ των κατηγοριών, όχι όμως να τις καθιστούν μία. Επιπλέον, ο όρος «εσωστρεφής» έχει γίνει κοινωνικά αποδεκτός ως αυτοπεριγραφή, οπότε πολλοί άνθρωποι που περιγράφουν τη συστολή τους χρησιμοποιούν αυτόν τον χαρακτηρισμό. Είναι κατανοητό, αφού δεν υποδηλώνει κάποιο πρόβλημα.

Οι τέσσερις συνδυασμοί

Επειδή πρόκειται για διακριτά γνωρίσματα, υπάρχουν και είναι συχνοί και οι τέσσερις συνδυασμοί:

• Εσωστρεφής, χωρίς συστολή. Αισθάνεται άνετα κοινωνικά, αλλά προτιμά λιγότερη κοινωνική επαφή. Πιθανότατα η μεγαλύτερη ομάδα ανθρώπων που αυτοπροσδιορίζονται ως εσωστρεφείς.
• Συνεσταλμένος, όχι εσωστρεφής. Θέλει κοινωνική επαφή, αλλά το άγχος τον εμποδίζει. Συχνά είναι ο συνδυασμός που προκαλεί τη μεγαλύτερη δυσφορία από τους τέσσερις και εκείνος που είναι πιθανότερο να περάσει απαρατήρητος, επειδή ο χαρακτηρισμός «εσωστρεφής» αποκρύπτει τη δυσφορία.
• Και τα δύο. Προτιμά λιγότερη κοινωνική επαφή και αισθάνεται άβολα όταν την έχει.
• Κανένα από τα δύο. Θέλει κοινωνική επαφή και αισθάνεται άνετα με αυτήν.

Γιατί έχει πρακτική σημασία η διαφορά

Η εσωστρέφεια δεν απαιτεί παρέμβαση. Είναι μια φυσιολογική διάσταση γνωρισμάτων με τα δικά της πλεονεκτήματα και είναι λάθος να αντιμετωπίζεται ως παθολογική. Δεν υπάρχει τίποτα που να χρειάζεται διόρθωση.

Η συστολή ανταποκρίνεται στην παρέμβαση. Το κοινωνικό άγχος συγκαταλέγεται στις καταστάσεις που ανταποκρίνονται καλύτερα στη θεραπεία στην κλινική ψυχολογία, με ισχυρά τεκμήρια υπέρ των γνωσιακών-συμπεριφορικών προσεγγίσεων. Κάποιος που έχει κατατάξει τη συστολή του ως εσωστρέφεια μπορεί να συμπεράνει, εύλογα αλλά λανθασμένα, ότι έτσι είναι φτιαγμένος και ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα.

Προβλέπουν διαφορετικά πράγματα. Η εξωστρέφεια σχετίζεται με το θετικό συναίσθημα, το μέγεθος του κοινωνικού δικτύου και, σε μέτριο βαθμό, με την ανάδειξη σε ηγετικό ρόλο. Το κοινωνικό άγχος σχετίζεται με την αποφυγή, τη δυσφορία και τη δυσκολία στη λειτουργικότητα. Η ομαδοποίησή τους συσκοτίζει και τις δύο αυτές σχέσεις.

Πώς να διακρίνετε το ένα από το άλλο

Το ερώτημα που ξεκαθαρίζει τη διαφορά δεν είναι πώς συμπεριφέρεστε, αλλά τι θέλετε. Μετά από μια μεγάλη κοινωνική βραδιά, αισθάνεστε εξαντλημένοι αλλά ικανοποιημένοι ή ανακούφιση που καταφέρατε να φύγετε; Όταν αρνείστε μια πρόσκληση, το κάνετε επειδή προτιμάτε να ασχοληθείτε με κάτι άλλο ή επειδή σας τρομάζει η σκέψη ότι θα πάτε; Αποφεύγετε να μιλήσετε σε μια ομάδα επειδή δεν έχετε κάτι που θέλετε να πείτε ή επειδή έχετε κάτι να πείτε αλλά δεν μπορείτε;

Η εσωστρέφεια αντιστοιχεί στην πρώτη εκδοχή κάθε ερωτήματος. Η συστολή στη δεύτερη.

Αν θέλετε να δείτε τα δύο ξεχωριστά και όχι ως μία ενιαία εντύπωση, τα εργαλεία των Πέντε Μεγάλων Παραγόντων στον κατάλογο της NOESIS παρουσιάζουν την εξωστρέφεια και τη συναισθηματική σταθερότητα ως ανεξάρτητες βαθμολογίες. Αυτή είναι ακριβώς η διάκριση που χάνεται στο καθημερινό λεξιλόγιο.