इंटरनेटवरील बहुतेक व्यक्तिमत्त्व चाचण्या विश्वसनीय का नसतात
ते अप्रामाणिक आहेत म्हणून नाही, तर मोजमाप विश्वासार्ह ठरवणाऱ्या पायऱ्या दिसत नाहीत, खर्चिक असतात आणि वगळायला सोप्या असतात; आणि त्या वगळल्या तरी निकाल कसा दिसतो यात काहीच फरक पडत नाही.
ऑनलाइन उपलब्ध असलेली मोफत व्यक्तिमत्त्व चाचणी आणि प्रमाणित मानसमापन साधन यांचा निकाल दिसायला सारखाच असतो: एक गुण, एक शततमक, आणि तुमचे वर्णन करणारा एक परिच्छेद. फरक पूर्णपणे अशा कामात असतो जे निकालाच्या पडद्यावरून तुम्हाला दिसत नाही.
याबद्दल नेमकेपणाने बोलणे महत्त्वाचे आहे, कारण इंटरनेटवरील चाचण्या म्हणजे फसवणूक आहे, ही नेहमीची मांडणी बहुतांशी चुकीची आहे आणि फारशी उपयोगाचीही नाही. बहुतेक चाचण्या फसवण्याचा कोणताही हेतू नसलेल्या लोकांनी तयार केलेल्या असतात. त्या संरचनात्मक कारणांमुळे अविश्वसनीय ठरतात.
सहसा काय वगळले जाते
प्रश्नांचे विश्लेषण. योग्य रीतीने तयार केलेल्या श्रेणीत, प्राथमिक चाचणीनंतर मसुद्यातील बहुतेक प्रश्न बाद केले जातात: ज्या प्रश्नांवर कोणाचीही उत्तरे वेगवेगळी येत नाहीत असे प्रश्न, एकूण गुणांशी कमी सहसंबंध असलेले प्रश्न, एकापेक्षा जास्त घटकांवर भार असलेले प्रश्न, आणि वयोगट किंवा भाषा गटांनुसार वेगळे वागणारे प्रश्न. प्राथमिक चाचणीशिवाय लिहून प्रकाशित केलेल्या चाचणीने सर्व काही ठेवलेले असते, न चालणाऱ्या प्रश्नांसह.
स्वतंत्र संरचनात्मक पुष्टी. ज्या माहितीवरून श्रेणी तयार केली, त्याच माहितीवर केलेले घटक विश्लेषण तुम्ही आखलेली संरचना परत दाखवतेच. ती नव्या नमुन्यात पडताळणे हा वेगळा अभ्यास आहे, आणि अनेक श्रेणी नेमक्या याच टप्प्यावर अपयशी ठरतात.
मानके. शततमक कुठून तरी आलेले असावे लागते. संकेतस्थळाने आपला संदर्भ लोकसंख्या गट सांगितला नसेल, तर तो आकडा एकतर आधीच्या अभ्यागतांवरून काढलेला असतो, म्हणजे स्वतःहून सहभागी झालेल्या, रचना अज्ञात असलेल्या गटावरून, किंवा तो विशिष्ट कशावरूनही काढलेला नसतो.
पुनर्चाचणी माहिती. पुढच्या महिन्यातही लोकांचे गुण तसेच येतात हे सिद्ध करण्यासाठी त्यांना पुन्हा शोधावे लागते. हे जवळजवळ कोणीच करत नाही, म्हणजे "गुणवैशिष्ट्य" या शब्दातून सूचित होणारे स्थैर्य सिद्ध झालेले नसते.
रचनेमागील प्रोत्साहने उलट दिशेने जातात
लोकांना गुंतवून ठेवण्यासाठी तयार केलेली चाचणी आणि अचूकतेसाठी तयार केलेली चाचणी यांची उद्दिष्टे वेगवेगळी असतात, आणि ती अंदाज करता येईल अशा प्रकारे एकमेकांपासून दूर जातात.
स्तुती करणारे निकाल अधिक चालतात. अप्रिय गोष्ट सांगणारा निकाल कमी वेळा शेअर केला जातो, म्हणून निकाल हळूहळू अशा वर्णनांकडे झुकतात ज्यात प्रत्येकाला स्वतःला ओळखता येते. हा बार्नम परिणाम आहे; तो 1940 च्या दशकात दाखवून दिला गेला आणि तेव्हापासून सातत्याने पुन्हा सिद्ध झाला आहे: लोक सर्वसाधारण व्यक्तिमत्त्व वर्णने स्वतःबद्दल अत्यंत अचूक असल्याचे मानतात.
परिमाणांपेक्षा प्रकार अधिक चालतात. "तुम्ही एक शिल्पकार आहात" हे "खुलेपणाच्या बाबतीत तुम्ही 68 व्या शततमकावर आहात आणि विश्वासार्हता कक्षा रुंद आहे" यापेक्षा अधिक शेअर करण्यासारखे वाटते. प्रकार मापनातील त्रुटीही लपवतात, कारण श्रेणीच्या सीमेच्या एका गुणाने या बाजूला किंवा त्या बाजूला असलेल्या व्यक्तीला पूर्णपणे वेगळी नावे मिळतात.
पुरेशा चाचणीपेक्षा लहान चाचणी अधिक चालते. प्रत्येक अतिरिक्त प्रश्नामुळे काही उत्तरदाते गळतात, म्हणून चाचण्या संकल्पना पूर्णपणे व्यापणाऱ्या लांबीऐवजी पूर्ण होण्याचे प्रमाण सर्वाधिक ठेवणाऱ्या लांबीपर्यंत कापल्या जातात.
यांपैकी कोणतीही गोष्ट खोटे बोलणे नाही. ती अचूकतेव्यतिरिक्त दुसऱ्याच मापकासाठी केलेली सुधारणा आहे.
सुमारे तीस सेकंदांत कसे ओळखाल
लेखक आणि वर्ष दिलेले नावासह मूळ साधन शोधा. मानके कोणत्या लोकसंख्येतून घेतली आहेत याचे विधान शोधा. मर्यादा किंवा मापनातील त्रुटीची कोणतीही कबुली शोधा. निकाल सलग गुणाच्या स्वरूपात आहे की श्रेणीच्या स्वरूपात, ते पाहा. त्याच पानावर वीस प्रश्नांवरून तुमचे आदर्श करिअर, जोडीदार किंवा जीवनहेतू ओळखण्याचे आश्वासनही दिले आहे का, ते पाहा.
जी चाचणी आपले साधन सांगते, स्रोताचा उल्लेख करते, मानके नमूद करते आणि ती काय सांगू शकत नाही हेही सांगते, तिने आवश्यक ते काम केले आहे. जी यापैकी काहीच करत नाही ती कदाचित पाच मिनिटे घालवण्याचा आनंददायी मार्ग असू शकते, पण ती देत असलेला आकडा केवळ सजावट आहे.
NOESIS सूचीतील प्रत्येक साधन कोणती प्रकाशित चाचणी राबवते, ती कोणी लिहिली, कोणत्या वर्षी, तिचे गुणांकन कसे होते आणि तिचे निकाल काय सिद्ध करत नाहीत, हे सांगते. तुलना करण्यासारखा तो शेवटचा भागच आहे.
स्वतः तपासून पाहा
मापनाबद्दल वाचणे एक गोष्ट आहे. तुमचा स्वतःचा गुण त्याचा स्रोत, मानक नमुना आणि मर्यादांसह पाहणे ही वेगळी गोष्ट आहे. चाचणी विनामूल्य, नोंदणी आवश्यक नाही.
वाचत राहा
- मानसमिती (psychometrics) म्हणजे काय?ही ती शाखा आहे जी एखादे मानसशास्त्रीय मापन किती चांगले आहे हे ठरवते, आणि समान प्रश्न विचारणाऱ्या दोन चाचण्यांच्या निकालांचे मोल इतके वेगळे का असू शकते याचे कारणही तीच सांगते.
- मानसशास्त्रीय चाचणीमध्ये विश्वसनीयता म्हणजे काय?विश्वसनीयता म्हणजे मोजमापातील सातत्य, अचूकता नव्हे. एखादी चाचणी अत्यंत विश्वसनीय असूनही चुकीच्याच गोष्टीचे मोजमाप करू शकते; म्हणूनच हा पहिला प्रश्न विचारला जातो, पण अखेरचा कधीच नाही.
- मानसशास्त्रीय चाचणीमध्ये वैधता म्हणजे काय?वैधता हा चाचणीकडे असलेला गुणधर्म नाही. एखाद्या विशिष्ट गुणाचा विशिष्ट अर्थ, विशिष्ट उद्देशासाठी, समर्थनीय आहे का, याबद्दलचा तो एक युक्तिवाद आहे; आणि प्रत्येक नव्या वापरासाठी तो पुन्हा नव्याने उभारावा लागतो.
- संकल्पना वैधता म्हणजे काय?मापनातील सर्वात कठीण प्रश्न: तुम्ही जे मोजत आहात ते तुम्ही ज्या प्रकारे व्याख्या केली आहे त्याप्रमाणे अस्तित्वात आहे का, आणि तुमचे साधन त्यापर्यंत पोहोचते का, की त्याच्या शेजारच्या एखाद्या वेगळ्याच गोष्टीपर्यंत.
- अभिसारी आणि भेदक वैधतादोन परस्परविरुद्ध पण समतुल्य अटी: एखाद्या मापनाने ज्याच्याशी जुळायला हवे त्याच्याशी ते जुळले पाहिजे, आणि ज्याच्यापासून वेगळे असल्याचा त्याचा दावा आहे त्यापासून ते वेगळे राहिले पाहिजे. बहुतेक कमकुवत साधने दुसऱ्या अटीवर अयशस्वी ठरतात.
- Cronbach's alpha म्हणजे काय, आणि ते काय नाहीमानसशास्त्रीय चाचणीतील सर्वाधिक वेळा नोंदवली जाणारी आकडेवारी, आणि सर्वाधिक चुकीचा अर्थ लावला जाणारी. आल्फा हे सांगत नाही की श्रेणी एकपरिमाणी आहे, आणि उच्च मूल्य हे अनेकदा गुण नसून लक्षण असते.
- मापनाची प्रमाण त्रुटी: तुमचा गुण किती चुकीचा असू शकतोप्रत्येक गुणासोबत त्रुटीची एक मर्यादा असते, आणि बहुतेक मानसशास्त्रीय चाचण्यांमध्ये ती लोकांच्या अंदाजापेक्षा जास्त असते. हा आकडा तुम्हाला सांगतो की फरक खरा कधी असतो आणि केवळ गोंगाट कधी असतो.
- मानक आणि शततमक: तुमच्या गुणांची तुलना कशाशी केली जातेमूळ गुणाचा स्वतःहून काहीच अर्थ लावता येत नाही. तो फक्त संदर्भ गटाच्या तुलनेतच अर्थपूर्ण ठरतो; आणि कोणता गट वापरला गेला, हे कोणत्याही चाचणीबद्दलचे सर्वात परिणामकारक, तरीही सर्वात कमी सांगितले जाणारे तथ्य आहे.
- मानसमापन चाचणी प्रत्यक्षात कशी तयार केली जातेसंकल्पनेची व्याख्या करण्यापासून ते प्रसिद्ध झालेल्या मानकांपर्यंतचा हा क्रम पूर्ण होण्यास अनेक वर्षे लागतात, आणि त्यात घातलेल्या बहुतांश गोष्टी गाळल्या जातात. या पायऱ्या माहीत असल्या की झटपट ऑनलाइन क्विझने कोणत्या पायऱ्या वगळल्या हे सहज लक्षात येते.
- एखाद्या चाचणीला प्रमाणित (validated) म्हटले जाते, तेव्हा त्याचा अर्थ काय असतो?हा शब्द कोणत्याही नियमनाखाली नाही आणि ज्या उत्पादनांनी काहीही काम केलेले नसते तीही तो मुक्तपणे वापरतात. या शब्दाला खरा अर्थ असतो तेव्हा त्याचा अर्थ काय असतो, आणि दोन्ही प्रकरणे वेगळी करणारे चार प्रश्न इथे दिले आहेत.
- स्व-अहवाल काय मोजू शकतो आणि काय मोजू शकत नाहीप्रश्नावली तुम्हाला स्वतःचे निरीक्षक होण्यास सांगतात, आणि ही पद्धत काही गोष्टींसाठी इतरांपेक्षा अधिक चांगली काम करते. ही पद्धत कुठे सक्षम आहे आणि कुठे अपयशी ठरते हे जाणून घेतल्याने कोणताही निकाल तुम्ही कसा वाचता हे बदलते.
- एखादी चाचणी काही तरी भाकीत करते, तेव्हा त्याचा अर्थ काय असतोव्यक्तिमत्त्व संशोधनात 0.30 चा सहसंबंध हा सशक्त निष्कर्ष मानला जातो, पण एका व्यक्तीबद्दल निर्णय घेण्यासाठी तो कमकुवत आधार आहे. दोन्ही विधाने खरी आहेत, आणि या दोहोंमधील तफावतीमुळेच चाचणी निकालांचा बहुतेक गैरवापर होतो.
- तपासणी म्हणजे निदान नव्हेस्क्रीनिंग प्रश्नावली शक्य तितकी जास्त संभाव्य प्रकरणे पकडण्यासाठी तयार केलेली असते, आणि त्याची किंमत म्हणून खोट्या सकारात्मक निकालांचे उच्च प्रमाण स्वीकारले जाते. स्क्रीनिंगच्या गुणाला निदान समजून वाचणे म्हणजे तिच्या रचनेच्या उद्देशाच्या अगदी उलट अर्थ लावणे होय.