Τι είναι η ψυχομετρία;

Η ψυχομετρία είναι ο κλάδος της ψυχολογίας που ασχολείται με την ίδια τη μέτρηση. Δεν εξετάζει τι σημαίνει η εξωστρέφεια, αλλά αν ένα συγκεκριμένο σύνολο ερωτημάτων μετρά πράγματι την εξωστρέφεια, πόσο σφάλμα περιέχει η βαθμολογία που προκύπτει και τι μπορεί βάσιμα να προβλέψει αυτή η βαθμολογία.

Η διάκριση έχει μεγαλύτερη σημασία απ' όσο φαίνεται. Οποιοσδήποτε μπορεί να γράψει είκοσι ερωτήματα για το πόσο κοινωνικός είναι κάποιος και να αθροίσει τις απαντήσεις. Η ψυχομετρία είναι η δουλειά που ακολουθεί: να δείξει ότι τα είκοσι ερωτήματα συνδέονται μεταξύ τους, ότι μετρούν ένα πράγμα και όχι τρία, ότι το ίδιο άτομο παίρνει περίπου την ίδια βαθμολογία τον επόμενο μήνα, ότι η βαθμολογία σχετίζεται με το πώς συμπεριφέρεται πράγματι αυτό το άτομο και ότι όλη η διαδικασία λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για ένα άτομο 22 ετών στη Λισαβόνα και για ένα άτομο 55 ετών στο Μόναχο.

Γιατί χρειαζόταν ένας ειδικός κλάδος

Η μέτρηση φυσικών μεγεθών έχει ένα πλεονέκτημα που δεν έχει η ψυχολογία: μπορείτε να τοποθετήσετε έναν χάρακα δίπλα σε αυτό που μετράτε. Δεν υπάρχει χάρακας για την ευσυνειδησία. Το γνώρισμα δεν είναι άμεσα παρατηρήσιμο. Συνάγεται από τη συμπεριφορά, ενώ οι απαντήσεις σε ένα ερωτηματολόγιο προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο συμπερασμού.

Αυτό οι ψυχομέτρες το ονομάζουν λανθάνουσα μεταβλητή: κάτι αρκετά πραγματικό ώστε να έχει συνέπειες, αλλά προσβάσιμο μόνο μέσω έμμεσων δεικτών. Όλο το μεθοδολογικό πλαίσιο υπάρχει εξαιτίας αυτής της έμμεσης πρόσβασης. Κάθε τεχνική που θα συναντήσετε, όπως η παραγοντική ανάλυση, οι συντελεστές αξιοπιστίας, η θεωρία απόκρισης ερωτήματος και τα δείγματα για τη διαμόρφωση νορμών, είναι μια προσπάθεια να διατυπωθεί κάτι τεκμηριωμένο για ένα μέγεθος που κανείς δεν μπορεί να παρατηρήσει άμεσα.

Τα τρία ερωτήματα

Αν αφήσουμε κατά μέρος την ορολογία, η ψυχομετρία θέτει τρία ερωτήματα για κάθε εργαλείο.

Είναι συνεπές; Αν η μέτρηση περιέχει κυρίως θόρυβο, τίποτε άλλο δεν έχει σημασία. Η συνέπεια ελέγχεται μεταξύ των ερωτημάτων (συμφωνούν μεταξύ τους;), σε διαφορετικές χρονικές στιγμές (παίρνει το ίδιο άτομο την ίδια βαθμολογία τον επόμενο μήνα;) και, όπου χρειάζεται, μεταξύ αξιολογητών. Αυτή είναι η αξιοπιστία.

Μετρά αυτό που ισχυρίζεται ότι μετρά; Ένα ερωτηματολόγιο μπορεί να είναι απόλυτα συνεπές και παρ' όλα αυτά να μετρά κάτι άλλο. Μια κλίμακα που ισχυρίζεται ότι μετρά το ηγετικό δυναμικό αλλά παρουσιάζει συσχέτιση 0,8 με την απλή αυτοεκτίμηση μετρά την αυτοεκτίμηση. Αυτή είναι η εγκυρότητα και δεν είναι μια ιδιότητα που ένα εργαλείο είτε έχει είτε δεν έχει. Είναι ένα επιχείρημα που θεμελιώνεται σε συσσωρευμένα τεκμήρια.

Σε σύγκριση με ποιους; Μια ακατέργαστη βαθμολογία 34 δεν σημαίνει τίποτα από μόνη της. Μπορεί να ερμηνευτεί μόνο σε σχέση με μια ομάδα αναφοράς: σε σύγκριση με ποιον πληθυσμό είναι υψηλή η βαθμολογία 34, πότε μετρήθηκε αυτός ο πληθυσμός και πού; Εδώ χρησιμεύουν οι νόρμες, και αυτό είναι το βήμα που τα περισσότερα τεστ για το ευρύ κοινό παραλείπουν εντελώς.

Πώς μοιάζει η ορθή πρακτική

Ένα σωστά σχεδιασμένο εργαλείο συνοδεύεται από δημοσιευμένη τεκμηρίωση. Κάποιος έχει δημοσιεύσει πώς διατυπώθηκαν τα ερωτήματα και ποια απορρίφθηκαν. Κάποιος έχει αναφέρει τους συντελεστές αξιοπιστίας για συγκεκριμένα δείγματα, μαζί με το μέγεθος κάθε δείγματος. Κάποιος έχει ελέγξει αν η παραγοντική δομή επιβεβαιώνεται σε ένα δεύτερο, ανεξάρτητο δείγμα και όχι στο δείγμα που χρησιμοποιήθηκε για την ανάπτυξη του εργαλείου. Κάποιος έχει ελέγξει αν τα ερωτήματα λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο σε διαφορετικές γλώσσες και ηλικιακές ομάδες. Κάποιος άλλος, ιδανικά χωρίς συμφέρον από το εργαλείο, έχει επιχειρήσει να αναπαραγάγει τα ευρήματα και έχει αναφέρει τι συνέβη.

Τίποτε από αυτά δεν καθιστά ένα τεστ αλάνθαστο. Καθιστά γνωστά τα όριά του, κάτι διαφορετικό και πιο χρήσιμο. Ένα εργαλείο του οποίου το σφάλμα μέτρησης είναι τεκμηριωμένο σας δείχνει πόση εμπιστοσύνη μπορείτε να έχετε σε μια μικρή διαφορά μεταξύ δύο βαθμολογιών. Ένα εργαλείο χωρίς δημοσιευμένη εκτίμηση σφάλματος δεν είναι ακριβέστερο. Απλώς δεν μιλά τόσο ανοιχτά για τις ανακρίβειές του.

Τι σημαίνει αυτό για εσάς

Η ψυχομετρία δεν θα σας πει ότι ένα τεστ λέει την αλήθεια. Θα σας πει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ερμηνεία μιας βαθμολογίας πριν πάψει να έχει νόημα: σε ποια ερωτήματα μπορεί να απαντήσει, σε ποιους πληθυσμούς έχει βαθμονομηθεί και πόσο μεγάλη πρέπει να είναι μια διαφορά για να αξίζει την προσοχή σας.

Αυτή είναι μια πιο περιορισμένη υπόσχεση από εκείνη που δίνουν τα περισσότερα προϊόντα προσωπικότητας. Είναι όμως και η μόνη υπόσχεση που αντέχει όταν εξεταστούν τα τεκμήρια.